Trein kan ruimte scheppen voor lucratieve vluchten

De milieubeweging, de KLM en de Nederlandse Spoorwegen praten volgende maand over een plan in de toekomst zo veel mogelijk vliegtuigpassagiers de trein in te lokken. Er bestaat niet alleen onenigheid bij het debat over Schiphol.

AMSTERDAM, 24 SEPT. In het debat over de ongebreidelde groei van Schiphol is niet alles wat het schijnt. Op het eerste gezicht heerst er oorlog tussen milieubeweging en bedrijfsleven - een kort geding van de milieubeweging tegen de KLM en de Nederlandse Staat, met als inzet handhaving van de geluidgrenzen van Schiphol, dient begin volgende maand. Maar tegelijk praat, zo blijkt nu, diezelfde milieubeweging met de KLM en de Nederlandse Spoorwegen over een plan om in de nabije toekomst zoveel mogelijk vliegtuigpassagiers de trein in te lokken.

De KLM heeft volgens beleidsmedewerker G. Ritsema van Milieudefensie een zakelijk belang om met de milieubeweging te praten over een plan de trein op de middellange afstand meer te laten concurreren met het vliegtuig. De milieubeweging op zijn beurt heeft belang bij een alternatief waarbij de KLM de felbegeerde ruimte krijgt voor intercontinentale vluchten zonder dat de belasting voor het milieu verder toeneemt.

Nu Schiphol zijn wettelijke milieugrenzen nadert zou de KLM de luchthaven in zijn geheel willen verplaatsen, het liefst naar een locatie in de Markerwaard. De KLM voelt weinig voor de voorkeur van Schiphol zélf: een eiland voor de Noordzee-kust, met handhaving van het huidige Schiphol. Ritsema: “Een idee waar de KLM van huivert. Als Schiphol wordt gesplitst, moeten KLM-passagiers van de ene naar de andere luchthaven reizen. Die extra reistijd zou wel eens ten koste kunnen gaan van de concurrentiepositie. De luchtvaartmaatschappij houdt daarom rekening met een scenario waarin er geen tweede luchthaven komt; waarin Schiphol niet veel meer dan 44 miljoen passagiers verwerkt. Een scenario van 44 miljoen reizigers is voor ons uitgangspunt van de gesprekken.”

Het adviesbureau Contrast Advies deed in opdracht van Milieudefensie een onderzoek naar de mogelijkheden van de trein voor luchtreizigers. Daarbij voerde het adviesbureau onder meer gesprekken met deskundigen van de KLM en de Nederlandse Spoorwegen. Uit het onderzoek 'Schiphol op een ander spoor' blijkt dat een deel van de vluchten binnen Europa voor de KLM fors verliesgevend is. Een kaartje Amsterdam-New York is net zo duur als een kaartje Brussel-Amsterdam-New York. “De vlucht Brussel-Amsterdam is dus gratis. De KLM kiest voor deze strategie, om de lucratieve intercontinentale vluchten vanaf Schiphol zo vol mogelijk te krijgen”, zegt Ritsema van Milieudefensie. “69 procent van alle vliegtuigbewegingen van en naar Schiphol vindt plaats binnen een afstand van 1.000 kilometer. Op deze afstand is de hogesnelheidstrein een serieuze concurrent.”

De KLM bevestigt verliesgevende vluchten te willen schrappen, mits de hogesnelheidstrein qua prijs, frequentie en service een aantrekkelijk alternatief is voor het vliegtuig. “Wij voeren nu al samen met de NS en Schiphol experimenten uit met de verkoop van gecombineerde tickets voor trein én vliegtuig. Op termijn moet de hogesnelheidstrein zo'n succes worden dat wij korte-afstandsvluchten kunnen schrappen en vervangen door snelheidstreinen”, zegt M. van der Goot, een van de KLM-deskundigen die door Contrast Advies is ondervraagd in een artikel dat binnenkort in het ledenblad van Milieudefensie verschijnt. “Deze gedachten leven binnen de KLM, maar zijn nog in een pril stadium.”

Opvallend is ook dat het rapport constateert dat de overheid te negatieve schattingen hanteert over het aantal reizigers dat naar de trein kan overstappen. Bij de beslissing om een vijfde baan op Schiphol aan te leggen, twee jaar geleden, ging de overheid er van uit dat in 2015 vijf miljoen vliegtuigpassagiers per trein reizen. Maar het rapport stelt dat dit een lage schatting is. Studies die aan de basis liggen van het getal van vijf miljoen passagiers gaan uit van een lichte stijging van de prijs van het vliegticket ten opzichte van het treinkaartje.

Bij de prognoses van twee jaar geleden werd geen rekening gehouden met een mogelijk forse stijging van de belasting op kerosine en met een belangrijke toename van het aantal bestemmingen die per HST bereikbaar zullen zijn. “Er is hier dus ook een belangrijke rol weggelegd voor de overheid. Die moet er voor zorgen dat de prijzen de waarheid over het milieu vertellen. Een andere prijsverhouding dus tussen vliegtuig en trein”, zegt W. Duyvendak, die de luchtvaart-campagne van Milieudefensie coördineert.

Dat de milieubeweging de aanleg van hogesnelheidslijnen nu omarmt mag opmerkelijk genoemd worden, gezien de weinig enthousiaste houding in het verleden. Volgens Duyvendak is de miliebeweging “nooit principieel tegen de aanleg van de HSL geweest”. “We waren er tegen omdat het leidde tot meer toevoer van reizigers naar Schiphol. De context waarin hij wordt aangelegd bepaalt of we voor of tegen zijn.”

Als blijkt dat met de hogesnelheidstrein veel meer dan vijf miljoen vliegtuigpassagiers zijn te vervoeren, valt er volgens Duyvendak veel milieuwinst te behalen. “Als dit leidt tot milieuwinst willen wij meewerken aan de HSL-Oost en misschien ook wel de HSL-Noord. Lokale belangen moeten voor de milieubeweging dan minder heilig zijn. Niet elk verzet tegen nieuwe vormen van railinfrastructuur is gerechtvaardigd. Wel moet natuurlijk altijd gezocht worden naar mogelijkheden de nieuwe spoorlijnen zo goed mogelijk in te passen in het landschap.”

Voorwaarde voor de milieubeweging is dat de politiek er wel voor kiest de grens van maximaal 44 miljoen vliegreizigers te handhaven. Als het volgende kabinet zou kiezen voor aanleg van een tweede nationale luchthaven is het aanbod van de milieubeweging van tafel. Dan zou aanleg van hogesnelheidslijnen immers vooral de toevoer van nog meer vliegreizigers ten goede komen. Duyvendak: “Als het kabinet kiest voor de bouw van een tweede nationale luchthaven hebben deze gesprekken met de KLM en Schiphol nauwelijks nog zin.”