Bizarre bustocht door Rotterdam

Voorstelling: Nights in this city door Forced Entertainment. Regie: Tim Etchells. Gezien: 23/9 R Festival Rotterdam. Vertrek bus R'damse Schouwburg 19 en 21u. Nog t/m 27/9. Res: 010-4118110

Vraag bewoners van een stad een plattegrond van hun woonplaats te maken en het zal blijken dat die stad er voor iedereen anders uitziet. Zo is elke plattegrond geplaveid met persoonlijke herinneringen en herkenningspunten: in die straat nam ik altijd de tram naar school, in dat huis woonde mijn eerste vriendje, daar op die hoek ging ik vaak naar de bioscoop.

Forced Entertainment is een experimentele theatergroep uit het Engelse Sheffield die juist die individuele verhalen gebruikt om een stad opnieuw in te richten. Hoe dat gebeurt en tot welke bijzondere resultaten dat leidt is nu te zien tijdens het R festival in Rotterdam waar het gezelschap op drie manieren de stad Rotterdam en haar stedelijke cultuur onderzoekt.

Het drieluik New Maps for an Old City, gemaakt in opdracht van de Rotterdamse Schouwburg, bestaat uit een door Forced Entertainment geleide workshop met Rotterdamse en Haagse beeldende kunststudenten, een door de groep gebouwde model-metropolis en een bustocht met leden van de groep door Rotterdam. De bus vertrekt bij de Rotterdamse Schouwburg en wie zich voor de rondrit Nights in this city inschrijft kan voor aanvang in de hal van de schouwburg eerst de daar opgestelde maquette bekijken met bijna duizend verlichte wolkenkrabbers. Het is een groot en prachtig bouwwerk dat uitnodigt tot fantaseren, want bij nadere beschouwing blijken alle straten en torenflats evocatieve namen te hebben zoals Theft street, Daydream street, Whisper street, the Lost Hotel.

Al evenzeer tot de verbeelding spreekt de bustocht door de stad, al doet het melige begin in eerste instantie het ergste vrezen. De acteur die zich met een microfoon voorstelt als de reisgids wordt onderweg opgepikt en heeft naar zijn zeggen te veel gedronken. De ene minuut rijden we volgens hem door Parijs, even later heet hij ons welkom in Lissabon en aan de overkant van de Maas ziet hij de toren van Pisa. Hij vertelt dat de straten die we passeren vernoemd zijn naar voetbalhooligans en MTV-presentatoren en dat het park waar hij als kind altijd met zijn vader kwam nu naar zijn vader heet. De gids trekt zich kortom niets aan van de werkelijkheid en doet een beroep op de verbeelding van de reizigers om anders naar de vertrouwde omgeving te kijken. Dat lukt aanvankelijk slecht, omdat zijn opmerkingen tamelijk flauw zijn en losse flodders blijven. Bovendien gaat zijn nerveuze commentaar op het rijgedrag van de chauffeur al gauw vervelen.

Maar geleidelijk aan verandert de stemming. De man begint gedempt en geheimzinnig te praten terwijl slierten ijle muziek door de bus golven. We hebben inmiddels het centrum van de stad verlaten en het spectaculaire uitzicht over de rivier verruild voor minder grootse vergezichten in armoedige buurten en het desolate havengebied. Het donkert in de straten als de gids ons vertelt dat de mensen die we buiten zien geesten en schaduwen zijn. We zijn ergens terecht gekomen waar we de weg niet kennen; de 'zee' boven de Maastunnel is bevroren; hier was eens een woestijn en voordien was alles modder. De tijd blijkt variabel te zijn: daar is het 1978 en verderop is het 1848. Het is een verhaal zonder kop of staart, bizar en surrealistisch als een hallucinerende trip. Er gaat op den duur zo'n hypnotiserende werking van uit - vooral in het laatste deel wanneer een actrice de leiding overneemt - dat de omgeving die aan je voorbij trekt haast een magische dimensie krijgt en even niets meer te maken heeft met de stad die je dacht te kennen. Pas anderhalf uur later keren we terug in de gewone wereld. Terug bij de schouwburg komen we in een ruimte waar alle straatnamen van Rotterdam in alfabetische volgorde op de vloer blijken geschreven. Het is een fantastisch gezicht en iedereen zoekt tussen al die duizenden namen onmiddellijk naar bekende straten. Tegelijkertijd besef je, nog in de ban van Nights in this city, wat een schat aan verhalen er nog verborgen ligt. Het is te hopen dat de straten van Rotterdam Forced Entertainment op een dag opnieuw tot fictie zullen inspireren.