Trok God zijn hand weg of brak het stuur van Senna?

De Italiaanse justitie zoekt een schuldige voor de dood van Ayrton Senna, een van de beste coureurs die de Formule I heeft gekend. Na een zomerstop werd de rechtszaak onlangs hervat.

ROTTERDAM, 23 SEPT. Enkele racestuurtjes die Ayrton Senna in zijn handen heeft gehad, zijn nu pronkstukken in collecties van verzamelaars. Bij het veilinghuis Sotheby's gingen dit jaar exemplaren voor meer dan 6.000 gulden per stuk van de hand. Voor stuurtjes met zijn handtekening werd 20 mille betaald. Het laatste stuur dat de Braziliaan in zijn handen had, heeft al bijna een jaar de warme belangstelling van de Italiaanse justitie, in een rechtszaak die antwoord moet geven op de vraag wat de oorzaak is geweest van Senna's ongeluk en wie er uiteindelijk verantwoordelijk voor is.

Sinds Senna zich op 34-jarige leeftijd doodreed, wordt het woord veiligheid in de Formule I weer met hoofdletters geschreven en zijn talloze maatregelen genomen om herhaling van zo'n drama te voorkomen. Zowel in en aan de auto zijn en worden veranderingen doorgevoerd, ook de circuits zijn veiliger geworden. Een racebaan zonder snelheidsremmende grindbakken is (met uitzondering van het stratencircuit van Monte Carlo) in 1997 ondenkbaar.

Op 30 april 1994 verongelukte de Oostenrijker Roland Ratzenberger tijdens de training op het circuit van Imola. Een dag later reed Senna zich met zijn Williams-Renault op hetzelfde Autodromo Enzo e Dino Ferrari tijdens de Grand Prix van San Marino bijna frontaal tegen een muur te pletter. Al twaalf jaar lang was de Formule I een sport zonder ongelukken met dodelijke afloop geweest, nu waren er in één weekeinde twee dode coureurs te betreuren. Twaalf jaar genoot Gilles Villeneuve (Zolder, mei 1982), de vader van Jacques, de twijfelachtige eer het laatste dodelijke slachtoffer te zijn. “Het was alsof God zijn hand boven de Formule I had gehouden”, sprak drievoudig wereldkampioen Niki Lauda, die in 1976 op de Nürburgring zelf aan de dood ontsnapte. “Tijdens Imola haalde hij zijn hand weg.”

Omdat in het geval van Senna een duidelijk aanwijsbare oorzaak ontbrak, ging Justitie over tot onderzoek en, sinds februari van dit jaar, tot strafvervolging. Tientallen getuigen en deskundigen zijn inmiddels langsgeweest bij de Italiaanse magistraten, met zeer uiteenlopende verklaringen voor de crash die honderdduizenden fans van hun held beroofde.

Een slecht gelaste stuurstang is volgens de openbare aanklagers de hoofdoorzaak voor het ongeluk. Die stang was volgens de aanklacht al gebroken voordat Senna in de Tamburello-bocht tegen de muur reed. Staleigenaar Frank Williams, zijn technisch directeur Patrick Head en het hoofd van Williams' ontwerpafdeling Adrian Newey worden daar verantwoordelijk voor gehouden. De aanklacht luidt dood door schuld. Als Williams, Head en Newey schuldig worden bevonden, hangt hen een celstraf van zes maanden tot vijf jaar boven het hoofd. Het Williams-team is van mening dat de stuurstang pas is gebroken op het moment dat het rechterwiel tegen de muur klapte, bij een snelheid van rond de 280 kilometer per uur.

Een Belgische vertegenwoordiger van de internationale autosportfederatie en drie Italiaanse officials die aan het circuit van Imola zijn verbonden, worden mede schuldig geacht aan het ongeluk. Het wegdek zou ter plekke nogal wat hobbels hebben vertoond en dat heeft in de visie van de Italiaanse justitie bijgedragen aan het breken van de stuurstang. Ook rommel op de baan kan een rol hebben gespeeld.

Met de stuurstang was volgens het Williams-team niks mis, zo zou een test aan de vooravond van de GP van San Marino nog hebben uitgewezen. Regerend wereldkampioen Damon Hill, in 1994 teamgenoot van Senna, verklaarde in juni dat hij er zeker van is dat de stuurstang niks met het ongeluk te maken heeft.

Mechanische fouten zijn niet zeldzaam in de Formule I. Vraag het aan Jos Verstappen. Tijdens de GP van Frankrijk, eind juni op het circuit van Magny Cours, reed hij in een bocht rechtdoor. Met naar schatting 170 kilometer per uur knalde hij via de grindbak in de banden. Het gaspedaal van zijn Tyrrell was blijven hangen, Verstappen hield er slechts een stijve nek aan over.

Na een zomerstop werd de Senna-rechtszaak vorige week hervat. Michele Alboreto, de Italiaanse oud-Formule I-coureur die dit jaar de 24 Uur van Le Mans won, onderstreepte vorige week dat een mechanische fout de crash moet hebben veroorzaakt. “Je vliegt niet zomaar uit de bocht.” Volgens Alboreto is het uitgesloten dat een ervaren coureur als Senna door een stuurfout van de baan zou kunnen raken.

Problemen met het stuur lijken voor sommige experts ook aannemelijk omdat uit videobeelden zou blijken dat er vlak voor de crash veel speling op het stuur zat. Zowel horizontaal als verticaal zou het om zeven centimeter gaan. Williams houdt het er op dat het stuur niet meer dan de 'normale' speling van enkele millimeters had. Waar Alboreto op videobeelden een ontoelaatbare speling zag, meende F1-coureur David Coulthard, in 1994 testrijder bij Williams, dat er niks aan de hand was.

Johnny Herbert, Formule I-coureur bij Sauber, deed naar aanleiding van de dood van Senna en de rechtszaak die daaruit voortvloeide uitspraken die menige collega kan onderschrijven. “Racen is een risico dat we nemen, en we zijn bereid om het te nemen. Dat geldt ook voor Ayrton.” Herbert crashte in 1988 tijdens een Formule 3000-race op Brands Hatch, maar overleefde het zware ongeluk. “Ik denk dat Ayrton alles wat er nu gebeurt niet gewild zou hebben.” Maar de rechtszaak gaat gewoon door. Op 3 oktober worden de kopstukken Frank Williams, Patrick Head en Adrian Newey gehoord. Procureur Maurizio Passarini houdt 31 oktober zijn slotpleidooi.