Ophef over Zweeds onderzoek tandbederf

ROTTERDAM, 23 SEPT. In Zweden zijn meer dan 400 geestelijk gehandicapten tussen 1946 en 1951 gevoed met grote hoeveelheden suiker om de consequenties daarvan op tandbederf te onderzoeken. Het bericht, dat werd gepubliceerd door de krant Dagens Nyheter, is niet nieuw. Maar het heeft in Zweden voor opschudding gezorgd omdat het - net als de gedwongen sterilisatie van zogeheten 'minderwaardige' elementen in de samenleving - past in het beeld van een land dat na de oorlog verwoede pogingen deed om een gezond Zweeds 'ras' te creëren.

Volgens de Dagens Nyheter blijkt uit de manier waarop het onderzoek was opgezet, dat de Zweedse autoriteiten voorbij gingen aan de ethische kanten ervan. “De proefpersonen waren niet in staat om het doel en de consequenties van het onderzoek te begrijpen en alles wijst erop dat hun familie nooit om toestemming is gevraagd”, aldus de krant.

Voor het experiment werden als proefpersonen 436 zwaar geestelijk gehandicapten gebruikt uit de inrichting Vipeholm in de buurt van Lund. Ze werden in groepen verdeeld, die ieder verschillende hoeveelheden suiker kregen. Twee groepen gebruikten alleen suiker tijdens de hoofdmaaltijd, andere kregen tussen het eten door extra suiker in de vorm van snoepgoed. Daarvoor werd een speciale toffee ontwikkeld, volgens een van de makers “de gevaarlijkste en meest plakkerige toffee die er bestaat”.

In 1954 werden de resultaten van het zogeheten Vipeholm-onderzoek, genoemd naar de Lundse inrichting, door B.E. Gustafsson gepubliceerd. Het wordt in de tandheelkunde nog steeds beschouwd als een klassiek onderzoek, waarin voor het eerst wetenschappelijk een verband werd aangetoond tussen het gebruik van suiker en het ontstaan van tandbederf. Uit het onderzoek bleek dat het gebruik van suiker tijdens de hoofdmaaltijd weinig invloed had op het ontstaan van tandbederf. Suikerconsumptie tussen de maaltijden door was juist heel slecht. De schadelijkheid nam toe naarmate de frequentie van het gebruik toenam. Het ontstaan van cariës neemt juist weer af als er tussen de maaltijden door niet gesnoept wordt. Deze conclusies zijn dankzij het Vipeholm-onderzoek gemeengoed geworden in de tandheelkunde. Hoewel er in de jaren vijftig vragen zijn gesteld over de ethische kant van het onderzoek, heeft dat nooit tot veel tumult geleid.