Artsen willen zich aidsvaccin toedienen

ROTTERDAM, 23 SEPT. Vijftig leden van de International Association of Physicians in AIDS Care hebben gisteren bekend gemaakt zich op te geven als vrijwilliger voor het testen van een genetisch gemodificeerd aidsvaccin. Ze hopen daarmee de ontwikkeling van een vaccin tegen hiv, het virus dat aids veroorzaakt, te bespoedigen.

Dr. Gordon Nary, directeur van de in Chicago gevestigde associatie en een van de vrijwilligers, noemt de stap niet meer dan logisch. “Iedere dag komen er achtduizend gevallen van aids bij en iedere dag worden duizend kinderen geboren met de ziekte. Met de medicijnen die recent zoveel aandacht krijgen, bereiken we slechts zes procent van de mensen met deze ziekte. Een vaccin is de enige vorm van interventie die impact zal hebben.”

Maar een eventueel experiment met menselijke vrijwilligers stuit op nogal wat weerstand. Dr. Anthony Fauci, directeur van het National Institute of Allergy and Infectious Diseases in Bethesda, Maryland, vindt het nog te vroeg om vrijwilligers te injecteren met een aidsvaccin. Ook de Nederlandse viroloog dr. Ch. Boucher van het Academisch Ziekenhuis Utrecht reageert terughoudend. “Ik denk niet dat een medisch-ethische commissie in Nederland zo'n experiment op dit moment goed zou keuren. Er zijn nog een heleboel zaken die we niet weten van het virus.”

Het vaccin bestaat uit een levende, verzwakte vorm van het aidsvirus. Een gedeelte van de erfelijke informatie is verwijderd zodat het zich, in theorie, niet meer kan vermenigvuldigen. Een dergelijke benadering is algemeen. Vaccins tegen bijvoorbeeld mazelen, pokken en polio bestaan uit verzwakte virussen. Ons afweersysteem bouwt bescherming op tegen het virus, terwijl het virus zich niet kan vermenigvuldigen en ziekte kan veroorzaken. Maar Boucher twijfelt of dezelfde aanpak bij de bestrijding van aids succesvol en met name veilig is. “Hiv is een retrovirus, dat maakt alles anders. Het infecteert een lichaam, dringt een cel binnen en integreert vervolgens in het erfelijk materiaal. Dat laatste doen alleen retrovirussen. Ze kunnen tientallen jaren op hun plaats blijven zitten.”

Retrovirussen staan er bekend om dat ze genen van hun gastheer kunnen pikken en die in hun eigen erfelijk materiaal zetten. Een verzwakt aidsvirus kan zichzelf op die manier completeren en weer een normaal, zichzelf vermenigvuldigend en ziekteverwekkend virus worden. “Het is de hamvraag of dat in een patient ooit een keer gebeurt”, aldus Boucher. Bovendien bestaat de kans dat het virus integreert in een groeiregulerend gen. Verstoring van de groeiregulatie kan leiden tot kanker.

Het vaccin is inmiddels getest op resusapen. Volgens de voorlopige resultaten beschermt het volwassen dieren. “Maar baby-aapjes maakt het ziek”, aldus prof. dr. J. Lange, hoogleraar Inwendige Geneeskunde aan het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam en tevens directeur van het Nationaal Aids Therapie Evaluatie Centrum. Ook Lange vindt het een hele stap om op menselijk vrijwilligers over te stappen. “We kennen de lange termijn effecten van zo'n vaccin niet.”