Steun voor nieuwe redder van het Russische leger

Moskou zag zaterdag de geboorte van een nieuwe beweging, die zich ten doel stelt de teloorgang van het leger een halt toe te roepen. Ieder die tegen Jeltsin is schoof aan.

MOSKOU, 22 SEPT. Wie had er gedacht dat nog voor deze turbulente eeuw om zou zijn kozakken en verstokte stalinisten zij aan zij naar Moskou stromen voor een en dezelfde zaak? De hele Russische waaier, van popes tot admiraals, was zaterdag vertegenwoordigd bij het oprichtingscongres van de beweging tegen de afbraak van het leger. “Rusland degradeert, het sterft uit”, sprak ex-generaal Lev Rochlin, die zich heeft opgeworpen als dé vertolker van de volkswoede. “Het leger teert in op zijn laatste reserves. Soldaten eten hun noodrantsoenen op. Hele divisies zijn niet meer inzetbaar. Door gebrek aan onderhoud zijn onze kernraketten onbetrouwbaar. Als dit doorgaat dreigt Rusland zijn soevereiniteit te verliezen.”

Lev Rochlin is een onooglijk mannetje. Vijftig jaar. Veteraan uit Afghanistan, overlevende van een helikoptercrash. Aanvoerder bij de Russische aanval op de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny, eind 1994. Doemalid en voorzitter van de parlementaire defensiecommissie. En: een populist die het voor elkaar heeft gekregen dat de kopstukken van Ruslands oppositie, ongeacht hun politieke overtuiging, nu voor hem klappen.

Op de eerste rij zit Gennadi Zjoeganov, de communistenleider. En daar is Aleksandr Korzjakov, de in ongenade gevallen lijfwacht van Jeltsin. Op het podium zit Igor Rodionov, de ex-minister van Defensie die in mei door Jeltsin als een schooljongen uit het kabinet was gestuurd omdat hij de hervorming van het zieltogende leger niet aanpakte. “Ik voel me nog steeds politicus”, zegt de ontslagen minister. “Nu vecht ik buiten de regering om voor hetzelfde doel: het behoud van de strijdkrachten.”

De Jeltsin-getrouwe media hebben de beweging gebrandmerkt als 'broeinest van nieuwe putschisten'. Zoals Rochlin c.s. het podium vullen doen ze inderdaad denken aan de coupplegers die in 1991 de loop van de geschiedenis wilde keren door Gorbatsjov af te zetten. Zeker is dat dit nieuwe 'noodtoestand-comité in de dop' (een andere vondst van de pers) op de sympathie van het leger kan rekenen.

Werden de officieren van het Rode Leger tien jaar geleden nog geadoreerd als 'supersovjets', hun erfgenamen hebben hun laatste beetje aanzien verspeeld. In de metro zwerven bedelende militairen. Sinds hun vernederende aftocht uit Tsjetsjenië sterven Russische soldaten niet meer aan het front, maar slaan ze de hand aan zichzelf (in 1996 pleegden er vijfhonderd zelfmoord) of ze richten uit wanhoop slachtingen aan (in een week in juli vonden er bij verschillende incidenten 39 soldaten de dood).

Uiterlijk trekt Jeltsin zich niets van het nieuwe oppositieblok aan. “Ik heb die weinig constructieve hulp van die Rochlinisten niet nodig”, zegt hij. De president heeft een serie decreten getekend als opmaat voor de drastische inkrimping van het Russische leger van 1,8 naar 1,2 miljoen man in het jaar 2000. 476 generaals krijgen ontslag. Een heel bevelsniveau verdwijnt, de luchtafweer gaat op in de luchtmacht, en de 1,2 miljoen werknemers in de defensie-industrie hoeven geen nieuwe orders van de staat te verwachten.

Rochlin roept op tot verzet: “Officieren aller rangen, organiseert u!” Met zijn omschrijving van Jeltsin als 'roverhoofdman' die niet schept, maar afbreekt, oogst hij een daverend applaus. “De hervorming van het leger richt alleen maar meer verwoesting aan. Moeten wij zwijgend toekijken hoe ons vaderland ten onder gaat?” Zijn 'a-politieke beweging' geniet de steun van de rechts-extremist Zjirinovski en sinds vorige week ook van het kanon Lebed: de charismatische generaal b.d. heeft zijn eigen partijstructuur aangeboden om de ideeen van Rochlin te verbreiden.

In de hoogste regionen van de macht wordt zenuwachtig op de opkomst van de volksbeweging gereageerd: eerder deze maand is Rochlin uit 'Ons Huis is Rusland' gezet, de partij van premier Tsjernomyrdin. De uitbetaling van achterstallige soldij is tot prioriteit verklaard. Maar het is de vraag of die belofte, die sinds 1 september redelijk wordt ingelost, de onrust in de kazernes kan wegnemen.

Op 29 juli overgoot kolonel Terekov zich in een buitenwijk van Moskou met spiritus en stak zichzelf in brand, volgens zijn vrienden “uit financiële nood”. Dienstplichtigen krijgen zes gulden soldij per maand; de waarde van hun dagelijkse maaltijd bedraagt een gulden zestig. Volgens de krant Moskovski Komsomolets krijgen sommige eenheden nog niet de helft van de benodigde calorieën binnen: “Vers vlees, melk, of eieren staan de hele winter niet op het menu. Brood is een luxe-item geworden.”

Jeltsin is zich van het probleem bewust: “Mijn hart bloedt als ik denk aan onze hongerende soldaten”, zei hij onlangs in een radiotoespraak. “Ik voel de pijn van de officieren die hun soldij niet op tijd ontvangen, van hun families die al vijf jaar dakloos zijn [100.000 families uit de voormalige Oostbloklanden wonen nog steeds in tenten en containers]. Ik voel pijn om de constante neergang van het prestige van de beroepsmilitair.”

Maar voor Rochlin en zijn aanhangers heeft hij afgedaan. Zij eisen dat hij opstapt. Goedschiks, of anders kwaadschiks, gedwongen door het volk en zijn vertegenwoordigers. “Onze beweging opereert uitsluitend binnen de grondwet”, zegt de gepensioneerde generaal een keer of tien. Koste wat kost wil hij voorkomen dat hij gepakt kan worden op het aanzetten tot een staatsgreep. Een beetje paranoïde is Rochlin al: hij beweert dat er in het Kremlin een aanslag op zijn leven wordt voorbereid.