Oeganda volgens de Tien Geboden

Het Oegandese 'Verzetsleger van de Heer', een van de wreedste verzetsbewegingen van Afrika, lijkt in problemen. Zijn steunpilaar, het Soedanese regime, zou wat afstand nemen.

KAMPALA, 22 SEPT. Joseph Koney, leider van het Verzetsleger van de Heer (LRA) in Noord-Oeganda, is op de vlucht. Volgens militaire bronnen in de Oegandese hoofdstad Kampala zou hij zich met een klein groepje uitgehongerde aanhangers van zijn terreurbeweging ophouden tussen de steden Gulu en Kitgum en probeert hij uit te wijken naar buurland Kenia. Diplomaten in Kampala speculeren dat Soedan, vanwaaruit het LRA opereert, Koney de deur heeft gewezen.

“Misschien betekent dit het begin van het einde van één van Afrika's wreedste verzetsbewegingen”, aldus een diplomaat in Kampala. “Er bestaan aanwijzingen dat Koney inmiddels meer een last dan een voordeel is geworden voor het Soedanese regime, dat nu van hem af wil.” Legerkampen van het LRA bij de Zuid-Soedanese stad Juba werden onlangs opgerold door het Soedanese Volksbevrijdingsleger (SPLA), dat nauw samenwerkt met de Oegandese regeringsstrijdkrachten. Koney werd daarop vorige maand in Juba gesignaleerd en zou vervolgens door de Soedanese autoriteiten naar Oeganda zijn teruggestuurd. Het Soedanese moslim-fundamentalistische regime staat onder toenemende druk van gewapende oppositiegroepen en wil daarom de relaties met Oeganda verbeteren in de hoop het SPLA te isoleren. Oeganda weigert toenadering zolang het LRA vanuit Soedan mag opereren.

Het LRA is een uiterst bizarre beweging. De christelijk-fundamentalistische groep baseert zich op een mengeling van katholieke rituelen en tribale magie. Ze wil het regime van president Museveni omverwerpen en het land regeren volgens de Tien Geboden. De 33-jarige Koney is een voormalig catechist en kruidendokter. Hij nam het leiderschap over van de ex-prostituée Alice Lakwena bij wie, volgens haar zeggen, de Heilige Geest was binnengetreden. Zij trok, aanvankelijk met verbazend veel succes, gedurende 1986 en 1987 als een Afrikaanse Jeanne D'Arc met haar gewapende boodschappers ten strijde tegen Museveni's regeringsleger, tot zij moest uitwijken naar Kenia. In 1992 ging Soedan het LRA helpen als tegenzet voor Museveni's steun aan het SPLA. Sindsdien is het hardnekkige Verzetsleger van de Heer Museveni's regime blijven tarten.

Amnesty International en Human Rights Watch Africa presenteerden vorige week in Kampala lijvige rapporten waardoor opnieuw de aandacht werd gericht op het uiterst brute geweld van het LRA. De beweging ontvoert op grote schaal kinderen in Noord-Oeganda die als strijders of dragers van geplunderde goederen moeten dienen. Volgens Human Rights Watch Africa vechten drie- tot vijfduizend kinderen in het LRA.

Psychologische en fysieke terreur moet de kinderen bij het LRA houden. In het rapport van Human Rights Watch Africa wordt een zestienjarig meisje geciteerd dat wist te ontsnappen: “Een jongen probeerde te ontsnappen maar werd betrapt (..) Zijn handen waren vastgebonden en de LRA-rebellen dwongen ons hem met stokken te doden. Ik voelde me misselijk, ik weigerde hem te doden maar ze dwongen me door een geweer op me te richten. De jongen vroeg me: 'Waarom doe je me dit aan?' Ik zei geen keuze te hebben. Nadat we hem hadden gedood, dwongen ze ons zijn bloed op onze armen te smeren. Dan zouden we geen doodsangsten meer hebben en niet meer proberen te ontsnappen. Ik droom nog steeds van de jongen. In mijn dromen praat hij tegen me en zegt dat ik hem voor niets heb gedood. Dan huil ik.”

Ongeveer 200.000 Noord-Oegandezen raakten ontheemd door de strijd van het LRA en het regeringsleger groepeert bewoners in zogenaamd beschermde dorpen. Terwijl het zuiden van Oeganda na vele tientallen jaren van bloedig wanbestuur onder Idi Amin en Milton Obote sinds 1986 een grote economische heropleving doormaakt, stagneert het noorden. Ambitieuze plannen van de regering en buitenlandse donoren om het toch al achtergebleven noorden te ontwikkelen, liggen al jaren in de ijskast als gevolg van de veiligheidssituatie.

Voedingsbodem voor het LRA is de historische tegenstelling tussen het Bantu-zuiden en het Nilotische noorden van Oeganda. Alle achtereen opvolgende regimes, zowel die van de Britten als na de onafhankelijkheid, recruteren vrijwel exclusief soldaten voor het nationale leger in het noorden. Met Museveni kwam voor het eerst een zuiderling aan de macht. Wantrouwen tussen Museveni's regeringstroepen en de bevolking in het noorden leidden begin jaren negentig tot grove schendingen van de mensenrechten door regeringssoldaten in het noorden. De strijdkrachten gedragen zich nu beter maar desalniettemin stemde bij de presidentsverkiezingen vorig jaar een meerderheid van de noorderlingen tegen Museveni.