In de rij voor Genesis

De Nederlandse taal is doortrokken van bijbelse uitdrukkingen, de Nederlandse cultuur is mede bepaald door het christelijk erfgoed, de bijbel is nog steeds een van de meest verkochte boeken in Nederland. Toch is de bijbel voor velen een onbekend en vooral ontoegankelijk boek.

“Zou het mogelijk zijn om voor steeds meer mensen die zich niet meer thuisvoelen in kerken en voor hen die zelfs niet op het idee komen met hun vragen ooit een kerk binnen te lopen, buitenkerkelijke plaatsen te maken waar de bijbel wordt gelezen en uitgelegd zó dat zij haar werk als groot verhaal, als mogelijke levensleer, als oproep tot individuele en sociale vernieuwing, als pleidooi voor een liefdevolle samenleving kan voortzetten - buiten de gangbare christelijk-theologische interpretaties om”, vroeg schrijver/dichter Huub Oosterhuis zich af in het jongste nummer van het maandblad RoodKoper.

Toen hij de vraag publiekelijk stelde, had hij het antwoord al bedacht. De komende weken wordt in het gebouw 'De Rode Hoed' aan de Amsterdamse Keizersgracht een serie van tien lezingen gehouden over het bijbelboek Genesis, georganiseerd door de Stichting Leerhuis & Liturgie. Tweehonderd mensen hebben zich inmiddels voor de serie ingeschreven en nog eens 220 mensen stonden afgelopen woensdagavond, bij het begin van de serie, op de Keizersgracht in de rij voor kaartjes.

De opzet van de avond is van een zorgvuldig vormgegeven eenvoud. Centraal staat de lezing van enkele hoofdstukken uit Genesis. Vorige week gebeurde dat door de actrice Nettie Blanken. Wat daarbij opviel is, dat de bijbel bij uitstek een boek is om hardop voor te lezen. Blanken maakte de spanning van het scheppingsverhaal voelbaar. “God zag: het was goed!” Aanstaande woensdag worden de lezingen verzorgd door Josée Ruiter. Ook Gerardjan Rijnders, Ton Lutz en Jules Croiset hebben hun medewerking toegezegd.

Uitleggers geven een toelichting op de gelezen teksten, soms in een gedegen voorbereid vraag- en antwoordspel met Huub Oosterhuis. Afgelopen woensdag waren dat de exegeten Marcus van Loopik (vanuit de joodse traditie) en Alex van Heusden (vanuit de christelijke), die niet schroomden uitvoerig uitleg te verschaffen over centrale begrippen uit de eerste vier hoofdstukken van Genesis, zoals de term toledooth, dat niet alleen geslachtsregister betekent, maar ook ontwikkelingen, geboortes. Met andere woorden: de aarde is niet voltooid geschapen, maar moet door de mens verder ontwikkeld worden. De instelling van de sabbat werd toegelicht met de wetgeving voor het sabbatsjaar uit Leviticus: elk zevende jaar moet het land rust hebben. Aanstaande woensdag is Tamarah Benima, hoofdredacteur van het Nieuw Israelitisch Weekblad, de gastuitlegger.

Vast onderdeel van de avonden vormen de muzikale bijdragen die speciaal zijn geschreven door Tom Löwental, geïnspireerd door de voorgelezen bijbelverhalen.

Oosterhuis ziet de tien avonden over Genesis, die tot 3 december duren als begin van een veel omvangrijker project. In februari 1998 begint een serie over het bijbelboek Exodus. Aan Leviticus denkt Oosterhuis één avond te besteden. Voor het einde van 1998 hoopt hij zo de Pentateuch, de eerste vijf boeken van het Oude Testament, behandeld te hebben.

Oosterhuis constateert dat de belangstelling voor de lezingencyclus groot is. “Van Groningen tot Breda hebben we al verzoeken om informatie gekregen over ons project. Het is de bedoeling dat de vertalingen die we hier lezen en de toelichting in boekvorm verschijnen en dat ook de muziek in druk wordt uitgegeven, zodat ons materiaal ook elders te gebruiken is”, aldus Oosterhuis. Bij voldoende belangstelling zullen er in 'De Rode Hoed' leerhuisavonden worden georganiseerd om verder door te spreken over de gelezen gedeelten.

Het echtpaar Scholten, kerkelijk meelevende doopsgezinden uit Steenwijk, toont zich na afloop tevreden over de eerste avond. “Het is heel waardevol dat speciale aandacht wordt besteed aan de joodse uitleg van de bijbel”, zegt mevrouw Scholten. “Maar de mensen die dit zouden moeten horen, zijn er waarschijnlijk niet.”