Hamburgse SPD in deplorabele toestand na nederlaag

De sociaal-democraten staan na de verkiezingsnederlaag in Hamburg voor de keuze: in zee gaan met de Groenen of streven naar een 'grote coalitie' met de christen-democraten. Het is een vingerwijzing voor de komende Bondsdagverkiezingen

BONN, 22 SEPT. Henning Voscherau, de 'ongekroonde koning van Hamburg', is opgestapt. De sociaal-democratische burgemeester had bij de verkiezingen van gisteren hoog ingezet. Nu hij “boven de pijngrens” terecht is gekomen, geeft hij er na bijna tien jaar de brui aan. De 56-jarige jurist Voscherau heeft ook landelijke bekendheid. Hij leidt als financieel expert de belangrijke parlementaire bemiddelingscommissie, die onder andere een compromis zoekt voor de belastinghervorming.

Voscherau had de kiezers opgeroepen hem bij de verkiezingen rugdekking te geven. Met een absolute meerderheid van rond de 54 procent van de stemmen zou hij “eeuwig gelukkig” zijn geweest. Hij kreeg slechts 36,2 procent, een achteruitgang van vier procent vergeleken met de verkiezingen van 1993. Daarmee hebben de sociaal-democraten in de havenstad hun grootste nederlaag geleden. De SPD bestuurt de stad al veertig jaar.

De populistische campagne die Voscherau voerde is hem noodlottig geworden. Voscherau probeerde handig in te spelen op de angstgevoelens, die leven onder de 1,7 miljoen Hamburgers: criminaliteit, de euro en de buitenlanders. Zijn law-and-order parolen werden in de laatste weken van zijn campagne zo luid, dat hij ironisch 'de rode sheriff' werd genoemd.

Maar de Hamburgers geloofden hem niet meer. Het publiek barstte tijdens een verkiezingsbijeenkomst in de wijk Elmsbüttel in hoongelach uit toen Voscherau zei, dat “binnenlandse veiligheid al negen jaar mijn thema is”.

De Hamburgse kiezers hebben de burgemeester en zijn partij afgestraft voor het falende beleid, vooral op het gebied van de misdaadbestrijding. De rijkste stad van Duitsland heeft de hoogste jeugdcriminaliteit. Het aantal misdaden door jongeren is de laatste tien jaar met veertig procent gestegen. Vorig jaar bereikte de criminaliteit onder jongeren een record: zeventig procent van alle roofovervallen wordt gepleegd door jongeren beneden de 21 jaar, 41 procent van alle gewelddaden komt voor rekening van tieners.

Uitgerekend drie weken voor de verkiezingen verscheen een vernietigend rapport over de veiligheid in de tweede grote stad van de Bondsrepubliek. Justitie voert een lankmoedig beleid - zo steeg het aantal criminele jongeren dat er zonder straf vanaf kwam sinds 1985 met 53 procent. Een concept ontbreekt over de vraag hoe de criminaliteit moet worden bedwongen. Aanvankelijk hield de burgemeester de studie geheim, maar vlak voor de verkiezingen lekten de explosieve conclusies uit.

Hoewel het liberale burgerbewustzijn in de stadstaat diep is geworteld, gaat het tolerante justitiële beleid menigeen te ver. In de metro zijn particuliere ordediensten ingezet, omdat de politie het laat afweten. Voscheraus lakse houding is hem uiteindelijk noodlottig geworden. Hem wordt verweten extreem-rechts met hun anti-immigranten-leuzen aan stemmen te hebben geholpen. Tot opluchting van alle partijen bleef de radicaal-rechtse Democratische Volksunie (DVU) op het nippertje buiten het parlement.

Tijdens Voscheraus bewind is veel geld uitgetrokken voor de infrastructuur in het havengebied. Daardoor stegen de schulden van de stad van 20 naar 34 miljard mark. Voor stadsvernieuwing en programma's voor het toenemende aantal werklozen (13 procent) bleef steeds minder over. De jeugdwerkloosheid in Hamburg is twee keer zo hoog als in andere steden van het land. Tegelijkertijd zijn steeds meer jongerencentra gesloten. Vooral armere wijken waar Duitsers en buitenlanders met lage inkomens wonen, verpauperen.

De oppositionele CDU wijt de spanningen in de stad mede aan de verkeerde spreidingspolitiek van Voscherau, dat het ontstaan van buurten met bijna zeventig procent buitenlanders in de hand heeft gewerkt. CDU-lijsttrekker Ole van Beust bepleit een bredere spreiding, waarbij het aandeel buitenlanders de dertig procent per wijk niet zou mogen overstijgen. Na de val van de Muur in 1989 heeft ook Hamburg een toenemende stroom buitenlanders opgevangen, onder wie veel illegalen.

Zeker 93.000 mensen hebben geen werk en meer dan 150.000 inwoners leven van de bijstand. Het subsidiëren van leerlingenbanen bij bedrijven is volgens Van Beust zinvoller dan het verstrekken van bijstand. Zijn pleidooi voor een gerichter werkgelegenheidsbeleid, gerichte straffen en grotere aanwezigheid van politie in de wijk heeft de CDU bijna zes procent stemmenwinst opgeleverd (30,7 procent tegen 25,1 in 1993). Deze thema's houden de Hamburgers meer bezig dan de komst van de euro en Voscheraus voorstel om de muntunie te verschuiven. De SPD moet nu beslissen met wie zij in zee gaat: de Groenen of de christen-democraten.

Voscherau laat zijn SPD in Hamburg achter in deplorabele toestand. De partij moest een dubbelverlies incasseren: de sociaal-democraten zijn niet alleen stemmen kwijt, maar ook een door de wol geverfde politicus die landelijk groot gezag had. Een bekwaam opvolger is er niet, dat is mede aan de ijdele Voscherau te wijten, die in Hamburg niemand naast zich duldde.

De keuze van de SPD voor Groenen of CDU kan een vingerwijzing zijn voor de Bondsdagverkiezingen van september 1998. Als de liberale FDP het niet haalt en de Groenen in Bonn een stevige plek veroveren als derde partij zou zich hetzelfde coalitie-dilemma kunnen voordoen. De SPD loopt zich warm om het roer van kanselier Kohl over te nemen. Zij zou alvast een plaats hebben gereserveerd voor belasting- en financieel specialist Voscherau als minister van Financiën.

De uitslag van Hamburg kan ook duiden op een mogelijke herverkiezing van Kohls coalitie. In Hamburg is de SPD afgestraft voor haar landelijke beleid de hervormingen te blokkeren, luidt het commentaar uit het CDU-partijbureau. De coalitie heeft rugdekking gekregen, meent Kohl.