De winnaar in Belgrado heet Vojislav lj

Dat de socialisten van Slobodan MiloviEÉc in Servië gingen winnen, was bij voorbaat duidelijk. Verrassend was gisteren de forse winst voor de ultra-nationalisten rond Vojislav lj. De democratische oppositie verloor: haar boycot werd grotendeels genegeerd

BELGRADO, 22 SEPT. De oppositie - die had opgeroepen tot een boycot - heeft gisteren bij de presidents- en parlementsverkiezingen in Servië verloren. De regerende socialistische SPS van Slobodan MiloviEÉc won. Maar aan de sfeer in het SPS-hoofdkwartier was dat gisteravond niet te merken: daar had nervositeit de overhand. Persconferenties werden keer op keer uitgesteld en cijfers bijgesteld. De ware winnaars waren dan ook niet de socialisten: de ware winnaars waren de ultra-nationalistische radicalen van Vojislav lj.

Bij zijn Servische Radicale Partij (SRS) was de stemming dan ook uitgelaten. Om tien uur, twee uur na sluiting van de stembussen, droegen partijmedewerkers een gebraden varken naar binnen, dat in hoog tempo werd uitgebeend. “Blijft maar hier. Dit is de juiste plaats vanavond”, zei lj voordat hij zich in zijn kantoor terugtrok. Onder het portret van de na de Tweede Wereldoorlog geëxecuteerde tnik-leider MihajloviEÉc en de buste van Nikola PaEÉc, de bebaarde vader van het door de Serviërs gedomineerde Joegoslavië van 1918, vloeide de rest van de avond de whisky en het bier rijkelijk. De verkiezingsresultaten werden efficiënt aan de pers meegedeeld - volgens Radicale telling.

Rond vier uur 's nachts, toen bijna een derde van de stemmen was geteld, kwamen de Radicalen met de volgende cijfers van de presidentsverkiezingen: dertig procent voor lj, 35 procent voor Zoran LiliEÉc van de regerende SPS van Slobodan MiloviEÉc, 21 procent voor Vuk DraoviEÉc van de Servische Verniewingsbeweging SPO. De regerende SPS gaf rond diezelfde tijd de eigen kandidaat 40 procent, lj 30 procent en DraoviEÉc 25 procent. Het netto resultaat is in beide gevallen gelijk: een tweede ronde, over twee weken, tussen selj en MiloviEÉc' beschermeling LiliEÉc.

Hoewel velen geloven dat in de tweede ronde voor het presidentschap de 'gematigde kiezers' voor LiliEÉc zullen kiezen, zijn er ook twijfelaars. lj loopt over van zelfvertrouwen. Hij beloofde vorige week al zich uit de politiek terug te trekken als hij de tweede ronde niet zou halen. Dat hij die tweede ronde wint, staat voor hem vast. De aanhang van DraoviEÉc zou hem boven LiliEÉc verkiezen. Hij staat in die mening niet alleen. Duo MatkoviEÉc, een van de vice-voorzitters van de SPS, zei vorige week te geloven dat de tamelijk kleurloze LiliEÉc in een tweede ronde weinig kans maakt tegen de charismatische lj. lj voert dit jaar een voor zijn doen vrij rustige campagne, met maar één boodschap: 'Ik win'.

Een eindoverwinning voor lj is bepaald niet het recept voor stabiliteit in Joegoslavië. De extreem-nationalist - de Servische Le Pen - moet in Bosnië niets weten van het Dayton-akoord; hij noemt SFOR een “bezettingsleger”. Tegenover Kroatië of in de kwestie Kosovo kiest hij bij voorkeur de keiharde confrontatie. Hij heeft in het verleden met MiloviEÉc samengewerkt - en als hij president van Servië wordt zal hij dat opnieuw moeten doen. Maar lj is een ongeleid projectiel: hij is moeilijk moeilijk te controleren.

Naar verwachting zullen de staatsmedia de komende weken dan ook alle registers tegen hem opentrekken. De relatieve terughoudendheid die het regime tot dusver op het gebied van propaganda heeft betracht, zal niet voortduren. Ook bij de oppositie is men gebeten op lj: bij het oppositionele radiostation B92 lagen vorige week de stickers al klaar voor een anti-lj campagne.

In sommige delen van Servië heeft de oppositie gisteren klachten ingediend over pogingen tot stembusfraude. Zo zegt de SPO van Vuk DraoviEÉc - de enige prominente oppositiepartij die de verkiezingen niet boycotte - dat vertegenwoordigers van hun partij in sommige stembureaus niet konden toezien op een eerlijk verloop van de telling. Die meldingen kwamen vooral uit de stad Smederevska Palanka. De drieduizend arbeiders van de Go-fabriek (treinwagons) zouden van het management voorbedrukte stembiljetten hebben gekregen, waarop de SPS alvast was aangekruist. Dergelijke praktijken zijn bij eerdere verkiezingen ook gemeld - arbeiders moeten volgens dit systeem het echte stembiljet bij de baas inleveren. Ook zouden vrijwilligers van de SPS op de dag van de verkiezingen met gebruikmaking van het wagenpark van Go nog een huis-aan-huis actie hebben gehouden om de kiezers te overtuigen.

Van de partijen van de coalitie Zajedno, die de regering vorige winter na drie maanden van straatprotesten dwong hun verkiezingsoverwinning in veertien grote steden te erkennen, heeft alleen de SPO van Vuk DraoviEÉc deelgenomen aan deze verkiezingen. De overige partijen riepen op tot een boycot, omdat een vrije toegang tot de media niet verzekerd was en men niet kon instemmen met een wijziging van de kieswet, die deze zomer door het parlement werd gejaagd. Door die wijziging kreeg het platteland en de provincie Kosovo - waar de socialisten oppermachtig zijn omdat de grote Albanese meerderheid de verkiezingen eveneens boycotte - veel meer gewicht.

De oppositie verloor gisteren: de kiezersboycot die zij wenste, is volledig mislukt. Ook in de veertien steden waar Zajedno regeert, was de opkomst hoger dan 55 procent. Volgens de Servische kieswet zijn bij een opkomst van minder dan 50 procent de verkiezingen ongeldig, waarna de voorzitter van het parlement tot president zou zijn benoemd. Daarmee zou de legitimiteit van het bewind van MiloviEÉc ernstig zijn ondergraven. Dat is hoe dan ook niet gebeurd. In het hoofdkwartier van de Democratische Partij van oppositieleider Zoran DjindjiEÉc weerklonk gisteravond keer op keer de hit van Servische popgroep Zana, Nije sve tako crno, 'Zo zwart is het allemaal niet'. Maar zo zwart is het wèl. “Deze verkiezingen zijn de minst interessante in tien jaar”, zei DjindjiEÉc. Het klonk naar zure druiven.