DE OCEANEN OVER IN EEN BOEMELTREIN

In Southampton is gisteren de zevende editie van de Whitbread Round the World Race van start gegaan. Tien spinnakers en zeven straaljagers van de Royal Air Force zorgden voor een kleurrijk schouwspel. Een armada van honderden schepen volgde het begin van de race.

Met een grote boog voer de BrunelSunergy om de ondiepten in de jachthaven van Southampton. De Nederlandse deelnemer aan de Whitbread-race was een dag eerder nog vastgelopen, voor het oog van honende toeschouwers aan de vaste wal. Een kleine rubberboot met een krachtige motor moest de geel-blauwe racemachine lostrekken. Gisteren zeilde kapitein Hans Bouscholte onder muzikale begeleiding van de rockgroep Queen op eigen kracht naar de start. Even later gevolgd door zijn Engelse rivaal Lawrie Smith, die werd uitgeluid met de beschaafde klanken van het Britse volkslied.

Brittannia Rule the Waves was de toepasselijke muziek op de Solent, het vaarwater tussen de krijtrotsen van het graafschap Hampshire en de glooiende kust van Isle of Wight. Honderden plezierboten volgden de vloot op weg naar de Atlantische Oceaan. Onder een staalblauwe hemel en tussen metershoge golven loste prins Edward het startschot van de zwaarste zeilwedstrijd ter wereld. Vissersboten, speedboten, veerboten en een grote Poolse driemaster waren gekleurd met Engelse vlaggen en volgeladen met Engelse gasten. Zij zagen kapitein Smith langzaam van start gaan. De favoriete zestigvoeter Silk Cut koos voor de lagerwal, waar de meeste wind maar de minste stroom bleek te zijn. De Engelse favoriet heeft nog acht maanden om zijn achterstand goed te maken.

Het verweerde hoofd van de 41-jarige Smith vertoont de sporen van een langdurig zeemansbestaan. Zijn gezicht houdt het midden tussen het rauwe uiterlijk van de Schotse muzikant Rod Stewart en het hoekige hoofd van de Australische golfer Greg Norman. Het goudblonde haar en het gebruinde gelaat van Smith stonden afgelopen week op elke voorpagina afgebeeld. Smith is een grootheid in Engeland. Zijn levensloop werd in alle kranten uitvoerig beschreven. Zijn zeilloopbaan is indrukwekkend. Hij heeft drie keer eerder de Whitbread gevaren en behaalde overwinningen in de America's Cup, de Admiral's Cup en de Olympische Spelen.

Smith hanteert strenge regels aan boord van de Whitbread. Toen een bemanningslid van de Silk Cut zich vorige week een paar minuten later dan afgesproken in de haven meldde, reageerde Smith aanvankelijk stoïcijns. “Je hoeft je niet te verontschuldigen”, sprak de schipper tot zijn onderdaan. Vervolgens haalde Smith een hamer te voorschijn en sloeg hij de voorruit van de auto van het bemanningslid aan diggelen. “Hij had een dag daarvoor mijn draagbare telefoon in mijn glas bier gedompeld”, verklaarde Smith zijn agressieve gedrag.

Smith was dit weekeinde zeer ontstemd over de kritiek op zijn sponsor Silk Cut. Een sigarettenfirma die een zeilproject financiert, daarmee kon de Engelse anti-rook-campagne nooit akkoord gaan. Smith had weinig begrip voor de actievoerders. “Die mensen maken zich druk om longkanker, maar als mijn bemanning vergaat in de Zuidelijke Oceaan hoor je niemand klagen”, sprak hij een dag voor vertrek.

De kettingroker Smith tolereert uit eigen belang sigaretten aan boord van de Silk Cut. Bij BrunelSunergy wordt de minderheid van vijf rokers oogluikend toegestaan. “Als ik niet mag roken, krijg ik ontwenningsverschijnselen”, vertelde co-schipper Peter Tans zaterdag. “Daarom kun je beter iedereen in zijn waarde laten. Toch zal ik de komende maanden minder roken dan anders. De meeste sigaretten worden nat en kun je meteen overboord gooien.”

Piet van Nieuwenhuyzen is op de Nederlandse boot verantwoordelijk voor het eten. De bemanning nuttigt gevriesdroogd voedsel, dat wordt aangelengd met gefilterd water uit de oceaan. De voedselpakkettten zijn samengesteld door alpinisten. De zeilers slikken vitaminepillen om scheurbuik te voorkomen. Van Nieuwenhuyzen wees zaterdag in de onbeschilderde kajuit (minder ballast) op de plastic borden. De enorme eetbakken lijken eerder geschikt voor een hond dan voor een zeiler. Van Nieuwenhuyzen: “Er moet veel eten in één keer verstouwd worden. Dan heb je niks aan een Wedgewood servies.”

De verhoudingen op de Nederlandse boot BrunelSunergy zijn veel democratischer dan op de Silk Cut. Schipper Bouscholte spreekt van “horizontale overlegpleging”. Hij heeft het roer ruim twee maanden geleden overgenomen van Arend van Bergeijk, die tijdens de voorbereiding over te weinig leidinggevende kwaliteiten bleek te beschikken. De nieuwe rolverdeling werd zonder morren geaccepteerd. Bouscholte maakte afgelopen weekeinde een statige indruk in zijn blauwe blazer. Hij heeft in Frankrijk naam gemaakt als succesvolle solozeiler. In het Noord-Franse Wasquehal, dat niet aan de kust ligt maar wel wedstrijden organiseert, werd hij uitgeroepen tot sportman van het jaar.

De opvallendste daad verrichtte Bouscholte vorige week achter de schermen, toen hij na goed overleg met de crew één van de deelnemers besloot thuis te laten. In de eerste etappe vaart de vloot door de windstille gebieden bij de evenaar, waar een twaalfde bemanningslid niet noodzakelijk is. Arjen van Gent was de ongelukkige afvaller, maar de buitenwereld kreeg het nieuws aanvankelijk niet te horen. De BrunelSunergy wilde zijn beslissing geheimhouden, om de concurrentie niet wakker te schudden. Alsof de kampioenen Dennis Conner, Grant Dalton en Lawrie Smith ook maar een minuut zouden wakker liggen van de schermutselingen in het Nederlandse kamp.

Van Gent schikt zich op een voorbeeldige manier in zijn reserverol. “Ik heb er stilletjes rekening mee gehouden. Ik ben een allrounder en die zijn helaas vervangbaar. Maar zonder een kok kun je niet zeilen en zonder een goede navigator kun je net zo goed thuisblijven.” Van Gent reist volgende maand per vliegtuig naar Kaapstad, waar de eerste etappe wordt afgesloten. “Misschien ga ik wel op safari in het Krugerpark”, zei de geboren optimist Van Gent. De kans is overigens groot dat hij in de tweede etappe wel mag meevaren. In de screaming fifties op weg naar het Australische Sydney is elke extra kilogram een meerwaarde.

In tegenstelling tot de flamboyante Smith heeft de bescheiden Bouscholte vooral ervaring in kleinere zeilwedstrijden. Hij heeft nooit eerder in de Zuidelijke Oceaan gevaren en weet zich in het gebied van de ijsbergen gesteund door zijn secondant Tans, die de Whitbread twee keer eerder heeft voltooid. In 1993 verkeerde hij in grote moeilijkheden in de buurt van Antartica, toen het roer van de Brooksfield was afgebroken en een gat in de romp was geslagen. Aan boord van het Italiaanse schip was voornamelijk materiële schade. Tans zette een half jaar later als een soort catweazle voet aan wal in Southampton.

De 38-jarige Tans heeft na het ongeluk nooit overwogen zijn gevaarlijke beroep vaarwel te zeggen. “Zo erg was het ook weer niet. Mijn vrienden dachten dat we pleite waren, maar zelf ben ik geen moment in paniek geraakt. De boot heel houden is het enige dat telt. Na een paar dagen ben ik al weer gaan zeilen, want thuiszitten zit niet in mijn aard. Langzamerhand begon de Whitbread weer te kriebelen. Dat lawaai van deze boot geeft de grootste kick. Het is net alsof je in een boemeltrein zit met een snelheid van 150 kilometer per uur. Alles schokt, het is vreselijk oncomfortabel. Een mooier geluid is er niet.”