Monoloog van Josée Ruiter lijkt Viva-praat

Voorstelling: The Drowning of Mrs Woolf. Tekst en regie: Peter Verburgt; decor: Mascha Hornsveld; spel: Josée Ruiter. Gezien 18/9 Toneelschuur, Haarlem. Te zien t/m 20/9 aldaar. Tournee t/m 15/11. Inl.: (020) 626 03 50.

In het vorige toneelseizoen was de monoloog een gevierd genre, met als een van de hoogtepunten Ingeborg Elzevier die Amanda van Walter van den Broeck speelde. Zij bracht de alleenspraak op een hoog spiritueel niveau, en ontdeed haar van de stroeve somberte, van het inwendige geprevel, dat vaak onlosmakelijk verbonden is met iemand die alleen op het podium staat.

Josée Ruiter zet, heel gedurfd, het nieuwe seizoen in met weer een monoloog. Was Elzevier een briljante schittering van verve en vitaliteit, Josée Ruiter en haar regisseur en tekstschrijver kiezen voor de stijl van de monotone grafrede. Geheel in het zwart gekleed staat de actrice aan het begin van de voorstelling achter op het podium om uiteindelijk vooraan te eindigen. Haar blote voeten raken zand. Achter haar een geplooid groen doek, waarop de lichtval schaduwen werpt.

Wist ik niet hoe de voorstelling heette, ik kon ternauwernood essentiële zaken onderscheiden als ontwikkeling in gemoedstoestand, aanzet gevolgd door opbouw en tot slot climax, verbeeldingskracht. Ik werd niet ontroerd. Daar staat een actrice die een eindeloos uitgesponnen, quasi-poëtisch (vooral dàt is het allerergste) verhaal houdt over rozen in de tuin, dromen en hoe we pas echt kunnen dromen als het leven ophoudt, over de dood dus, over Vita en een man, over haar moeder en de ringen om haar vingers en over de onmacht met iemand samen te leven. Ergens is nog vaag iets van een oorlog te bespeuren, maar de vrouw is vooral verdrietig. Ze kan zich niet geven aan het leven. Ze heeft haar veeleisende schrijfwerk en haar boeken verkopen steeds minder, hoewel er in Londen weer boeken over haar verschijnen maar dat laat haar koud. Ze kan, kortom, niet deelnemen aan het leven.

Het is een wurgende eenzaamheid die haar klemt. En dadenloos maakt. We zouden willen dat ze haar moed eens bijeenraapte... maar nee, ze pleegt zelfmoord door met zakken volgeladen met stenen de rivier in te lopen.

Nu weet ik het! Virginia Woolf. Haar zelfmoord in de Ouse, op 28 maart 1941, Zuid-Engeland. Maar dit kan niet waar zijn: schreef de auteur van To the Lighthouse, The Waves, Orlando zulk proza van Viva-gehalte? Is haar energie gesmoord in wier?

Tekstschrijver Peter Verburgt, die eerder met Wittgenstein Incorporated onvergetelijk goed schreef, heeft met de voorstelling The Drowning of Mrs. Woolf iets onoprechts gedaan. Hij heeft van Woolfs laatste gedachten vlak voor haar zelfmoord een dramatische monoloog willen maken - die echter elk drama ontbeert. In zijn gooi naar poëzie is hij vooral zelfgenoegzaam. In een interview verklaarde Verburgt de biografieën van Woolf 'razendsnel doorgebladerd' te hebben, en deze nonchalante houding wreekt zich in de voorstelling: er hangt het zwarte laken over van onverschilligheid, vooral jegens Virginia Woolf. Geen eerbetoon, maar een macabere ervaring.