Hamburg heeft de grens van de tolerantie bereikt

In Hamburg, waar morgen verkiezingen zijn, is het liberale burgerbewustzijn diep geworteld. Maar de tolerantie dreigt de stad in problemen te brengen. De rijkste stad van het land heeft de hoogste jeugdcriminaliteit.

HAMBURG, 20 SEPT. Op een dag in januari pleegde Mirco zelfmoord. De 17-jarige Hamburgse jongen wierp zich voor de metro. “Ik neem afscheid van deze boze wereld”, schreef hij in een brief. “Ik zal degenen, die mij m'n geld hebben afgetroggeld, eeuwig vervolgen”. Mirco was het slachtoffer geworden van afpersing door een jeugdbende van Turken, Tunesiërs en een Duitser. Hij kon de dagelijkse bedreigingen niet meer weerstaan. Eerst waren het sigaretten, toen werd het geld en op het laatst moest hij zijn leerlingenloon van 750 mark afgeven.

De dood van Mirco hoort tot de alledaagse waanzin in Neuwiedenthal, de wijk in het zuiden van Hamburg waar de jongen woonde. Jongeren uit deze buurt zijn er aan gewend gewapend met een mes of een spuitbus vol vloeibaar gas de straat op te gaan. In elk geval gaan ze nooit alleen.

Bijna twintig procent van de inwoners in de wijk leeft van de bijstand, de huizen zijn sterk verouderd. Zij worden bewoond door Duitsers en buitenlanders met lage inkomens. Volgens de pastoor valt steeds vaker het woord 'getto'; sociaalwerkers spreken van een outlaw-mentaliteit die de wijk beheerst, een sfeer van wetteloosheid.

“De jeugdcriminaliteit is het grootste probleem in de stad”, zegt de Hamburgse politicus Ole von Beust (42). Hij is lijsttrekker van Helmut Kohls CDU. In de deelstaatverkiezingen van morgen neemt hij het op tegen de zittende SPD-burgemeester Henning Voscherau. De sociaal-democraten besturen Hamburg al veertig jaar.

De havenstad aan de Elbe staat bekend om zijn onafhankelijkheid en zijn politieke vrijheid die de dichter Heinrich Heine een eeuw geleden al roemde. (Hamburg is de beste republiek. De omgangsvormen zijn Engels en het eten is hemels.) Het liberale burgerbewustzijn (Grossbürgertum) is diep in de stad verankerd. Gezagsgetrouw Obrigkeitsdenken is nauwelijks aanwezig. Hamburg is nooit door een koning bestuurd, de adel mocht er lange tijd niet wonen. Het tolerante klimaat heeft de stad tot lieveling van schrijvers en journalisten gemaakt. Toonaangevende weekbladen zijn er gevestigd zoals Die Zeit, Stern en Der Spiegel.

Maar de tolerantie dreigt Hamburg, met 1,7 miljoen inwoners de tweede stad van Duitsland, in problemen te brengen. De rijkste stad van het land heeft de hoogste jeugdcriminaliteit. Het aantal misdaden door jongeren is de laatste tien jaar met veertig procent gestegen. Vorig jaar bereikte de jeugdcriminaliteit een record: zeventig procent van alle roofovervallen worden gepleegd door jongeren beneden de 21 jaar; 41 procent van alle gewelddaden komt voor rekening van tieners.

Hele straten, delen van buitenwijken en de metro horen tot de gevarenzônes, tal van supermarkten zijn niet meer veilig. Cassières voelen zich bedreigd sinds in Hamburg verschillende jeugdbendes met getrokken pistool boodschappen gingen doen en zelfs bereid bleken voor luttele Pfennige zware munitie af te vuren.

Het toenemend geweld wordt toegeschreven aan een falend sociaal en justitieel beleid. Te gemakkelijk kunnen gevangenen ontvluchten, zeker als zij in handen vallen van therapeutische instellingen. Een studie van de criminoloog Christian Pfeiffer, die onlangs uitlekte, toonde aan dat jonge criminelen in toenemende mate veelal slechts met een kortdurend voorarrest en zonder eigenlijke straf wegkwamen.

De studie bracht burgemeester Voscherau in grote verlegenheid. Hij had opdracht gegeven tot het onderzoek, maar de eerste resultaten waren in een lade verdwenen. Dergelijke informatie vlak voor de verkiezingen kwam de berekenende machtspoliticus niet van pas.

Inmiddels hebben alle Hamburgse partijen, zelfs de alternatieve Groenen, van law-and-order hun belangrijkste verkiezingsthema gemaakt. De stad kan toch niet accepteren dat burgers steeds meer angst hebben voor criminaliteit?

“Voscherau heeft het op het gebied van binnenlandse veiligheid en misdaadbestrijding jarenlang laten afweten”, meent Ole von Beust. Zo is de mogelijkheid om gewelddadige kinderen in gesloten tehuizen op te sluiten door de regerende SPD afgeschaft.

'Mensen in plaats van muren' was de leus van de sociaal-democraten bij vorige verkiezingen, waarna criminele jongeren werden opgenomen in open inrichtingen met minder controle. De voorbeelden van jeugdige misdadigers, die bij de politie als zeer gevaarlijk te boek stonden, en uit zo'n inrichting wisten te ontkomen, zijn legio.

Von Beust is geen voorstander van het harde New Yorkse politiemodel, waarbij kleine vergrijpen als afschrikking bijzonder zwaar worden gestraft. Zijn partij, Kohls CDU, pleit in Hamburg voor meer politie op straat. Onder het motto 'elke stadswijk een eigen politiebureau', wil de CDU de politie in de stad volledig decentraliseren.

Ook bij kleinere vergrijpen, moeten agenten snel worden ingeschakeld, meent Von Beust. In het centrum wordt volop in hard drugs gehandeld en op grote schaal gebedeld. Sommige voetgangers worden door bedelaars zelfs agressief aangepakt als ze niets geven. Maar de politie onthoudt zich van iedere actie. Burgemeester Voscherau, die zich ook in het parlement in Bonn profileert, toont zich nu eveneens van zijn harde kant. Uiteraard wil hij herkozen worden. Voscherau, de 'ongekroonde koning' die zo goed kan fluiten, speelt handig in op de angstgevoelens die onder het volk leven: jeugdcriminaliteit, buitenlanders en de euro.

Tot nog toe zijn het niet meer dan slogans. Maar volgens de opiniepeilingen zal hij opnieuw winnen. Of Voscherau het net zo goed zal doen als in 1993, toen hij 40,4 procent van de stemmen kreeg, is de vraag. Dat de populaire Ole van Beust zijn CDU van 25,1 mogelijk naar 30 procent weet te tillen, stemt bondskanselier Helmut Kohl in elk geval gerust.