Terug naar oud Londen

Liza Picard: Restoration London. Weidenfeld & Nicolson, 330 blz. ƒ 73,-

Ik ben een praktisch mens, geen historica, een advocate, schrijft Liza Picard: ik ben altijd benieuwd geweest naar hoe de mensen leefden, waar de geschiedenisboeken mij niet genoeg over vertellen. Daarom heeft zij een eigen boek geschreven over het dagelijkse leven in Londen in de jaren 1660, toen het Engelse koningschap net hersteld was na de dood van Cromwell. Haar eerste bron waren de dagboeken van Samuel Pepys, die telkens door haar geciteerd wordt; daarnaast heeft zij vele andere teksten opgespoord en benut en alles degelijk verantwoord in voetnoten.

De lezer die de inhoudsopgave bekijkt zou bijna denken dat het haar gelukt moet zijn onze verbeelding terug te voeren naar de tijd van de Grote Pest, de Grote Brand van Londen en de Second Dutch War (1665-1667). Na enige tientallen pagina's blijkt dat de opgave te zwaar was voor een onderzoekende advocate met een krachtige humoristische toon om eens even op te knappen. De lezer die wil weten hoe het was om in 1665 in Londen te leven moet nog steeds vlak bij het begin beginnen.

Onder meer dan honderd hoofden worden de levensvormen besproken van overdag en 's nachts, binnen en buiten, vrouwen en mannen, rijk en arm. Weinig lezers zullen niets nieuws vernemen, maar het is algemene kennis: zo ging het, zo deed men; wij worden niet binnengebracht in zeventiende-eeuwse huizen, noch in staat gesteld om door de ogen van de bewoners te kijken. Wie zich in de verbeelding naar eeuwen geleden wil verplaatsen krijgt betere hulp van romanciers zoals Anthony Burgess en Peter Ackroyd.

Misschien zou Liza Picard van hun middelen om de verloren tijd terug te roepen geen gebruik willen maken omdat zij een serieuze historica wil zijn? Maar zo strikt is zij niet. Zij veroorlooft zich vaak grapjes terzijde, verwijzingen naar onze tijd; en in haar laatste hoofdstuk roept zij een denkbeeldige moeder op die in 1660 geleefd zou kunnen hebben, die peinst over haar dochter.

Die moeder is net zo min historisch verantwoord als de Shakespeare van Burgess en de John Dee van Ackroyd. Zulke figuren prikkelen de lezer om zich voor te stellen hoe onze voorouders leefden, tegelijk vertrouwd en vreemd. Ware gegevens in rubrieken zijn niet genoeg. Liza Picard had er meer bij moeten verzinnen om de verwachtingen te vervullen die zij met haar eerste zinnen wekt.