Stereotiep beeld van Duitsers in schoolboeken

ROTTERDAM, 19 SEPT. Bij de vakken geschiedenis en Duits op de middelbare school worden vooroordelen over en stereotiepe voorstellingen van Duitsland en de Duitsers eerder versterkt dan tegengegaan.

Dat is de conclusie van een onderzoek naar het 'Duitslandbeeld in Nederlandse leermiddelen voor de mens- en maatschappijvakken en voor het vak Duits', dat is uitgevoerd door het Nationaal Informatiecentrum Leermiddelen.

De resultaten zijn vandaag gepresenteerd op een Duits-Nederlandse conferentie in Utrecht. Aanleiding voor het onderzoek was een enquête van het Instituut Clingendael uit 1993, waaruit bleek dat Nederlandse jongeren tussen de 15 en 19 jaar een uitgesproken negatief beeld van Duitsland hadden.

In de geschiedenislessen zijn bij het hoofdstuk Duitsland het nationaal-socialisme en de Tweede Wereldoorlog de onderwerpen waaraan veruit de meeste aandacht (70 procent) wordt besteed.

Voor het vak geschiedenis wordt door de onderzoekers aanbevolen de aandacht voor de Tweede Wereldoorlog te beperken, zodat meer ruimte ontstaat voor de behandeling van de naoorlogse geschiedenis van Duitsland. Projectleidster M. Tholey: “Als je alle aandacht beperkt tot de oorlog, blijft het beeld van de heerszuchtige Duitsers hangen.” Zij pleit ervoor leerlingen te laten kijken door een Duits perspectief “bijvoorbeeld door zich te verplaatsen in een Duitse generaal of in gewone mensen”. In 1994-'95 was de naoorlogse geschiedenis van Duitsland een onderwerp bij de eindexamens voor de middelbare school. Tholey juicht dit toe, maar het is volgens haar niet afdoende. “Dat blijft een eenmalige zaak.”

Ook wordt er in het onderzoek op gewezen dat in de helft van de onderzochte leerboeken geen aandacht wordt besteed aan onderwerpen als het Duitse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en het feit dat er verschillende opvattingen bestaan over het ontstaan van de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt aanbevolen om aandacht te besteden aan de Ostpolitik van Willy Brandt. “Juist de Ostpolitik zou een goed voorbeeld zijn dat Duitsland een belangrijke rol kan spelen en heeft gespeeld in vredesprocessen”, aldus de onderzoekers.

Bij het vak Duits worden onderwerpen behandeld die bij de leerlingen levende vooroordelen en stereotypen, zoals het beeld van dikke, bierdrinkende Duitsers, zouden kunnen bevestigen. Bij het onderwijs in de Duitse taal worden vooral de onderwerpen verkeer, geografie en toerisme behandeld. Daarbij worden stereotypen niet geschuwd, aldus de onderzoekers.