Paars debatteert op kousenvoeten

De Tweede Kamer discussieerde deze week met het kabinet over de begroting voor 1998. Een voorzichtig voorschotje op de komende verkiezingen is daarbij niet ongebruikelijk.

DEN HAAG, 19 SEPT. Alsof voortzetting van het huwelijk al is afgesproken maar de huwelijkse voorwaarden nog kunnen worden herzien, zo voerden de regeringspartijen deze week het debat dat door Kamervoorzitter Bukman werd omschreven als “het belangrijkste van het jaar”. Het CDA drong zich tevergeefs op als potentiële partner. “Paars-II ligt voor de hand”, zei premier Kok dinsdagavond al op de televisie. “Dat is ook mijn voorkeur.”

Botsingen tussen VVD, PvdA en D66 namen geen ernstige vormen aan tijdens twee lange dagen van algemene beschouwingen over de overheidsuitgaven van volgend jaar. Ieder gaf de ander de gelegenheid zijn verkiezingsthema's te etaleren, zonder daar al te kritisch over te doen. Daarvoor was het nog te vroeg. “Over korte tijd breken de campagnes los en dan zijn de ministers, de staatssecretarissen én de minister-president weer wat bevrijd van de keten van het ambt”, verklaarde Kok gisteren.

Toen PvdA-fractievoorzitter Wallage zei 'mogelijkheden' te zien voor verhoging van het minimumloon, beperkte VVD-collega Bolkestein zich tot een enkele vraag, hoewel het onderwerp binnen de coalitie en ook binnen de VVD hoogst omstreden is. Bij de aanklacht van Wallage tegen de hogere inkomens - zij zouden niet naar draagkracht belasting betalen - kwam Bolkestein zelfs niet eens naar de interruptiemicrofoon.

De aanvallen op de PvdA kwamen vooral van de concurrerende linkse partijen. “Als cijfers mensen worden, komt paars in de problemen”, sneerde GroenLinks-fractievoorzitter Rosenmöller. “Onder Kok is de kloof tussen arm en rijk groter geworden”, vond SP-leider Marijnissen. Een zichtbaar geïrriteerde premier antwoordde dat zijn beleid “sociaal 100 procent verantwoord en 100 procent rechtvaardig” is.

De VVD wierp zich op als beschermer van de werkgelegenheid en bepleitte dat de geluidsnormen bij Schiphol daarom “flexibel” moeten worden toegepast. Maar voordat het debat over het wel of niet handhaven van afgesproken regels uit de hand zou kunnen lopen, had de 'premier van alle Nederlanders' de zaak al weer gesust. Met “gezond verstand” wil Kok kijken naar de wettelijke geluidsnormen. In een reactie zei Bolkestein dat ook de VVD “allereerst wil kijken wat de mogelijkheden binnen de vastgestelde grenzen zijn”.

Opmerkelijk was hoe Bolkestein zich opwierp als de grote verdediger van de coalitie. Waar hij eerder school maakte door zich te distantiëren van kabinetsbeleid, gaf hij de ministers nu “een tien met een griffel”. Hij vond dat CDA-leider De Hoop Scheffer zijn kritiek 'paars luiert in de zon' moest terugnemen. “Deze uitspraak is grotesk”, vond Bolkestein. “Ik begrijp best dat het CDA ook een plaatsje in de zon wil, maar dan moet het niet blaffen tegen de maan.”

D66 probeerde zich te onderscheiden met ideeën over onderwijs, waarbij aanstaand D66-leider Borst in een vraaggesprek met het Algemeen Dagblad alvast het ministerie van Onderwijs claimde. De plannen werden afgebrand door de oppositie, die D66 een gebrek aan financiële onderbouwing verweet. Typerender voor het debat was echter dat coalitiegenoot Wallage, oud-staatssecretaris van Onderwijs, het bij enkele kritische kanttekeningen over het D66-pleidooi liet.

Het CDA kon deze week weinig anders dan het succesvolle beleid steunen en tegelijkertijd beweren dat het succesvolle kabinet zijn langste tijd heeft gehad. Zo constateerde De Hoop Scheffer dat “collega Wallage een subtiel verschil maakt tussen paars-II en Kok-II”. Zijn conclusie van twee dagen debat: “Er zijn nog veel beren op de weg en paars-II is geen vanzelfsprekendheid meer.”

Aan het Binnenhof was de algemene mening dat de nieuwe CDA-leider zijn partij hernieuwd zelfvertrouwen heeft gegeven. De Hoop Scheffer deelde plaagstootjes uit: “U moet oppassen dat u zelf niet alleen maar wordt gedoogd”, zei hij tegen D66'er Wolffensperger tijdens het debatje over Schiphol. Af en toe was er zelfs ruimte voor cabaret. “Ik heb de hand weten te leggen op een eerste concept van het verkiezingsprogramma van de Partij van de Arbeid”, zei De Hoop Scheffer woensdag uitdagend. “Artikel 1 luidt: Kok. Artikel 2 luidt: Kok. Artikel 3 luidt: Kok. Samenvatting: Kok”. Wallage probeerde nog: “Dat zou misschien kunnen zijn: Kok 1, Kok 2 en Kok 3.” De Hoop Scheffer: “Maar dan is Kok nog niet verder dan Lubbers”.

De huidige PvdA-premier 'overtrof' gisteren in één aspect in elk geval wel zijn voorganger. Zijn betoog duurde van kwart over tien 's morgens tot kwart voor vijf 's middags: ruim een uur langer dan het ooit in de hoogtijdagen van de CDA'er Lubbers heeft geduurd.

De vraag waar het debat de afgelopen twee dagen nu eigenlijk over ging, is ondertussen moeilijk te beantwoorden. Het CDA kwam als enige van de grote partijen met een uiteenzetting over de eigen ideologie, iets wat de kiezer misschien van algemene beschouwingen verwacht. De andere partijen probeerden zich voorzichtig te profileren, zonder de coalitiegenoten te bruskeren, en beperkten zich verder tot het zeer uitgebreid toelichten van verlanglijstjes. De premier ging daar even uitgebreid op in, mapje voor mapje, en daarmee was paars inderdaad, zoals hij altijd zegt, een gewoon kabinet - dat zich warm loopt voor een tweede periode.