MiloviEÉc kan gerust zijn over verkiezingen in Servië

De Serviërs kiezen zondag een nieuw parlement en een nieuwe president. Maar het geloofwaardige deel van de oppositie doet niet mee en Slobodan MiloviEÉc heeft vele voorzorgsmaatregelen genomen.

ROTTERDAM, 19 SEPT. Het was eigenlijk niet nodig, maar met het oog op de stembusgang hebben de Joegoslavische president Slobodan MiloviEÉc en zijn socialistische partij, de SPS, het electoraat op de valreep toch nog wat leuke verrassingen bereid. Achterstallige lonen en pensioenen zijn uitbetaald, er is tussen Subotica en FeketiEÉc in het noorden een mooie nieuwe 'snelweg naar Europa' geopend en er is opeens veel geld voor allerlei aardige projecten. Hoe die cadeautjes worden betaald is inmiddels duidelijk: de nationale bank heeft gemeld dat de geldhoeveelheid die in Joegoslavië (Servië en Montenegro) in omloop is, tussen februari en augustus met 48 procent is toegenomen - met andere woorden: dat de geldpers in een hoge versnelling heeft gedraaid. De melding is in het campagnegeweld nauwelijks opgemerkt. Pas na de verkiezingen zullen de Serviërs merken dat zij uiteindelijk de prijs betalen, in de vorm van een inflatiegolf die grote sociale gevolgen kan hebben.

Maar voor ze dat merken zal het regime zijn doel hebben bereikt: het nieuwe parlement zal dan door de SPS en haar bondgenoten - de communistische JUL (Joegoslavisch Links) van MiloviEÉc' vrouw Mira MarkoviEÉc en de splinterpartij Nieuwe Democratie - worden gedomineerd en MiloviEÉc' beschermeling Zoran LiliEÉc zal president van Servië zijn.

Ook anderszins heeft het bewind zijn maatregelen genomen. De kiesdistricten zijn gewijzigd, als gevolg waarvan het gewicht van het dichtbevolkte noorden van Servië en de grote steden (waarin de oppositie sterk is) afnam ten gunste van het dunbevolkte zuiden en Kosovo, de regio waar de Albanezen in de meerderheid zijn. Omdat de Albanezen de verkiezingen boycotten en de kleine Servisch-Montenegrijnse minderheid in Kosovo massaal op de SPS van MiloviEÉc pleegt te stemmen, vallen de 42 zetels uit Kosovo de socialisten bijna automatisch in de schoot.

Andere voorzorgsmaatregelen betreffen de intimidatie en verdachtmaking van critici. Maandag en dinsdag werden opposanten van MiloviEÉc bij verkiezingsmanifestaties in diverse steden in elkaar geslagen, organisatoren van tegen LiliEÉc gerichte bijeenkomsten werden ingerekend omdat hun manifestaties niet zouden zijn aangemeld en in Belgrado dwongen MiloviEÉc-gezinde vakbonden (met enig geweld) stakingen bij het openbaar vervoer en de vuilnisophaaldienst af, met de kennelijke bedoeling om het door de oppositie geleide stadsbestuur nog even in diskrediet te brengen.

Zoals gezegd: nodig was het niet, want het ziet er niet naar uit dat MiloviEÉc bang moet zijn dat de zege van zijn SPS en van LiliEÉc in gevaar komt. De uit drie partijen bestaande oppositiecoalitie Zajedno, die hem bij de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar november zo'n lelijke poets bakte door in veel grote steden te winnen, is inmiddels uiteengevallen.

Dat gebeurde na een reeks ruzies tussen twee van de drie Zajedno-leiders, Zoran DjindjiEÉc en Vuk DraoviEÉc, ingegeven door vooral de tomeloze ambitie van de laatste. Hij wierp zich zonder overleg met zijn partners op tot kandidaat van Zajedno bij de presidentsverkiezingen, op een moment waarop Zajedno nog niet eens had besloten of ze aan de verkiezingen zou deelnemen. Er werd even flink gescholden (“DraoviEÉc is het intelligentst als hij zijn mond houdt.” En: “Hij is een knol die geen renpaard wordt als je hem beslaat”, vond DjindjiEÉc) en vervolgens ging men uiteen. De SPO, DraoviEÉc' Servische Vernieuwingsbeweging, besloot aan de verkiezingen deel te nemen, volgens boze tongen nadat MiloviEÉc haar zestig parlementszetels had beloofd. De andere twee partijen, de Democratische Partij van Zoran DjindjiEÉc en de Burgeralliantie van Vesna PeEÉc, boycotten de verkiezingen, omdat die wegens het monopolie van de SPS op de media niet eerlijk en vrij kunnen verlopen.

Voor het presidentschap van Servië - tot voor kort bekleed door MiloviEÉc - treden zeventien kandidaten aan. Van belang zijn er maar drie: Zoran LiliEÉc van de SPS, Vuk DraoviEÉc van de SPO en Vojisjav lj van de Servische Radicale Partij SRS. Aanvankelijk leek het er nog op dat twee andere potentiële kanshebbers zich zouden melden, de zakenman Bogoljub KariEÉc, de rijkste van alle Serviërs, en Milan PaniEÉc, de Californische zakenman die door MiloviEÉc als premier aan de kant werd geschoven toen hij zich als vredesduif ontpopte. Maar beiden ontbraken uiteindelijk op de kandidatenlijst.

Vojislav lj is een ultra-nationalist die ooit voorstelde Zagreb met napalm te bombarderen en wiens paramilitaire vrijwilligers in de oorlogen in Kroatië en Bosnië een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan genocidale praktijken als moord, foltering en etnische zuivering. lj, burgemeester van de Belgradose voorstad Zemun, kan zich gesterkt voelen door de spectaculaire resultaten die zijn Bosnische partijfiliaal afgelopen weekeinde bij de verkiezingen in de Servische Republiek in Bosnië heeft behaald. Maar ook hij maakt niet veel kans LiliEÉc zondag voor te blijven. Volgens de meest recente peilingen kan LiliEÉc zondag rekenen op 20,8 procent van de stemmen, lj op 13,2 procent en DraoviEÉc op 8,6 procent. Bij de parlementsverkiezingen kan volgens dezelfde peiling de regerende SPS met haar twee partners 22,6 procent van de stemmen veroveren, ljs radicalen kunnen op 15,8 procent rekenen en de SPO van DraoviEÉc op 6,7 procent. De belangrijkste onzekerheid is het grote aantal kiezers dat nog niet weet hoe te stemmen: 38 procent waar het het nieuwe parlement betreft en zelfs 49,5 procent waar het de nieuwe president betreft.

Tenzij deze categorie alsnog roet in het eten gooit wordt Zoran LiliEÉc president van Servië - misschien niet in de eerste, maar dan toch wel in de tweede ronde op 5 oktober. LiliEÉc heeft op zijn 44ste al een volledige vierjarige termijn als president van Joegoslavië achter de rug. In die functie heeft de vice-voorzitter van de SPS bewezen een trouw aanhanger van voorzitter MiloviEÉc te zijn. “Wat mij betreft: ik sta in de schaduw van MiloviEÉc en dat doen we allemaal”, zei hij onlangs. Van Zoran LiliEÉc geen nieuwe geluiden.