De Homerus van het elektronisch tijdperk

Tom Wolfe: Ambush at Fort Bragg. Gelezen door Edward Norton. Bantam Doubleday Dell Audio Publishing, 180 minuten. Op cd ƒ 58,65 en cassette ƒ 51,60

Met de opmars van het gesproken boek in Amerika en Engeland moest het er ooit van komen: nieuw werk van een bekende schrijver dat alleen op cd en cassette verkrijgbaar is. Cynici hadden misschien verwacht dat de primeur zou gaan naar Tom Clancy of Danielle Steele, populaire verhalenvertellers die zich aan stijl en compositie weinig gelegen laten liggen. Maar de eerste audio exclusive komt van Tom Wolfe (67), in de jaren zestig en zeventig boegbeeld van de New Journalism, en in 1987 beroemd geworden als chroniqueur van de Reagan-jaren door zijn briljante satire The Bonfire of the Vanities.

Helemaal ongepubliceerd is Ambush at Fort Bragg trouwens niet. Wolfe's nieuwe novelle, oorspronkelijk opgezet (en vervolgens verworpen) als de proloog van een grote roman die in 1998 moet verschijnen, was eind vorig jaar al te lezen in het tijdschrift Rolling Stone (nrs. 749 en 750/751). Bovendien wordt de vertaling van de tekst wel in boekvorm uitgegeven in Frankrijk, Spanje en Brazilië. Wolfe's trotse verklaring in interviews dat 'Fort Bragg het equivalent is van een film die direct op video uitkomt' is dus hoogstens half waar. Wat niet wegneemt dat de cd (of de cassette) een toepasselijk medium is voor een satire die vooral de media raakt.

Moord

Hoofdpersoon van Ambush at Fort Bragg is Irv Durtscher, de kleine, kale, gefrustreerde producer van een actualiteitenprogramma bij een New-Yorks televisiestation. Als het verhaal begint, stuit hij samen met zijn vaste presentatrice, de blonde bombshell Mary Cary Brokenborough, op de scoop die hem naar hij hoopt uit de anonimiteit zal halen. Via een hotline met een verborgen camera in een nachtclub in Fort Bragg, North Carolina, krijgt hij de beschikking over belastend materiaal tegen drie soldaten die verantwoordelijk worden gehouden voor de moord op een homoseksuele recruut. De zaak is gebagatelliseerd als een ongeluk door de bevelhebbende generaal (type Jack Nicholson in de film A Few Good Men), maar blijkt nu een kwestie van potenrammen.

Vergezeld door zijn anchorwoman gaat Irv, de zelfverklaarde 'Costa-Gavras van de televisie, the Bertolt Brecht of broadcasting', naar het Zuiden om de drie soldaten rechtstreeks voor de camera tot een bekentenis te dwingen. Het wordt een verrassingsaanval - 'ambush' in mediajargon - die een merkwaardige wending krijgt wanneer een van de mariniers, getooid met de onwaarschijnlijke naam Virgil Ziggefoos, zich ontpopt als een mediageniek natuurtalent die zijn misdaad met verve verdedigt en de media beschuldigt van hypocrisie en wereldvreemdheid. Alleen door rigoureus knippen en plakken in het 'documentaire' materiaal is het nog mogelijk om de man zichzelf voor 50 miljoen kijkers te laten veroordelen.

De homofobe monoloog van de Somalië-veteraan Ziggefoos, retorisch perfect en uitgesproken in een superieur weergegeven zuidelijk dialect ('rural Rumanian'), is Tom Wolfe in Amerika op veel kritiek komen te staan. Zo schreef The Washington Post dat hij niet genoeg afstand van zijn personage had genomen - een verwijt dat doet denken aan de beschuldiging van antisemitisme waartegen Frans Kellendonk zich tien jaar geleden moest verdedigen naar aanleiding van Mystiek lichaam. Toegegeven, Wolfe is alles behalve politiek correct - zoals de lezers van The Bonfire of the Vanities weten - maar de abjecte meningen van Ziggefoos mogen hem natuurlijk niet worden aangewreven. Wolfe's fort is juist dat hij door middel van bijvoorbeeld de innerlijke monologen van Irv Durtscher duidelijk maakt dat (crypto-)homofobe gevoelens ook te vinden zijn bij de zogenaamd verlichte New-Yorkse media-elite.

Zelfgenoegzaamheid

Ambush at Fort Bragg is een satire op de zelfgenoegzaamheid, de oppervlakkigheid en het goedkope moralisme van de televisiejournalistiek. Hoewel het alleen al door de geringe lengte minder overweldigend is dan The Bonfire of the Vanities, biedt het Wolfe-fans alles wat hun hartje begeert: een sterk plot, Dickensiaanse karaktertekeningen, dialogen in spreektaal die Mark Twain jaloers zouden maken, plus een vuurwerk van stafrijm en bijvoeglijke naamwoorden, in de trant van 'short, fat, fortyish Irv Durtscher with his slovenly way of slouching in his seat'. De allitteraties en de verschillende dialecten komen nog beter uit door de stem van Edward Norton, de jonge acteur uit Primal Fear, Everyone Says I Love You en The People vs Larry Flynt die de hele novelle in drie uur voorleest.

Luisterend naar de cd's of de cassettes (het laatste is te prefereren omdat je dan bij onderbrekingen niet hoeft te onthouden waar je gebleven bent) valt op hoe goed Wolfe's proza zich leent voor voorlezing. Juist de stijlfiguren die op de gedrukte pagina nog wel eens tot irritatie kunnen leiden, doen het mondeling erg goed: Wolfe's lange opsommende beschrijvingen en de telkens anders herhaalde bijnamen van de personages ('the Zola of the rating sweeps', 'the Federico Fellini of television journalism') geven Ambush at Fort Bragg zelfs een homerisch tintje. Misschien moet Wolfe serieus overwegen ook zijn grote roman, die naar verluidt zal gaan over makelaars en bankiers in het Diepe Zuiden, als audio exclusive uit te brengen.