Niets mooier dan vloeibaar glas

De grootscheepse glasmanifestatie in Leerdam is nog maar net afgelopen, of elders in Nederland opent de ene glasexpositie na de andere. Agenda sprak met twee uitzonderlijke glaskunstenaars.

De glasovens in de werkplaats van Glasstudio De Oude Horn in Acquoy bulderen en loeien. De lucht is doordrongen van de geur van vuur en zweet. De hitte is bedwelmend. Glasblazer Bernard Heesen draait geconcentreerd een feloranje glasbol aan een blaaspijp langs een natte krant. Het glas sist en stoomt terwijl hij de pijp behendig in beweging houdt. Hij voert een ontwerp uit van zijn vader, glaskunstenaar Willem Heesen. Ze hebben aan een hoofdknik en een vingerwijzing genoeg en enige tijd later gaat een variatie op het glasobject Verscheurd Landschap de koeloven in.

Twintig jaar geleden begon Willem Heesen (1925) zijn eigen glasstudio in een voormalig watergemaal in de bocht van een Zuid-Hollandse dijk. De sereen-witte buitenkant van het gebouwtje staat in schril contrast met de oerkrachten die zich binnen laten gelden. Inmiddels is de leiding van het bedrijf in handen van Heesen's zoon Bernard (1958), die behalve eigen werk ook opdrachten uitvoert. Heesen senior was vanaf 1948 werkzaam als ontwerper bij de glasfabriek in Leerdam, waar hij in 1967 Andries Copier als hoofdontwerper opvolgde. In die periode begon hij ook, als eerste Nederlandse ontwerper van glaswerk, te experimenteren met geblazen glas. “Ik had voortdurend het gevoel dat iemand anders mijn penseel vasthield”, legt hij zijn behoefte om zelf glas te maken uit.

Aangezien in de jaren vijftig en zestig de scheidslijnen tussen ontwerpers en blazers strikt waren bepaald, ging Willem Heesen 's nachts de glasfabriek in om “zelf eens wat met glas te rotzooien”. Na welwillende adviezen van de nachtploeg “die het wel aardig vond dat er zo'n zonderling uit z'n kantoor kwam”, kreeg Heesen het ambacht onder de knie. “Dat heeft wel even geduurd. Glas aan de pijp houden, is het moeilijkste wat er is. Vloeibaar glas is zo dun als water.”

Zoon Bernard vult aan: “Het aardige van glasblazen is dat het theoretisch zo eenvoudig is. De methode is al tweeduizend jaar hetzelfde, je gooit zand, kalk en soda bij elkaar in een oven. Maar dan vindt er een breuk plaats tussen de simpele theorie en de praktijk van het glasmaken. Het vak van glasblazer is wel eens vergeleken met dat van een F16-piloot. Je moet van te voren precies weten wat je gaat doen, want als je eenmaal bezig bent, heb je geen tijd meer om alternatieven tegen elkaar af te wegen. Elke handeling is doorslaggevend. Uit ervaring leer je een proces te voorspellen, maar het materiaal blijft een beweeglijke en tot op zekere hoogte onbetrouwbare substantie.”

Bernard maakt zelf heel andere objecten dan zijn vader. Ze zijn brutaler, weerbarstiger en vooral humoristischer. Het zijn on-gebruiksvoorwerpen: handtasjes, zwabbers en reusachtige scheve glazen. “Ik voel mij niet gehinderd door de functionalistische traditie van het Leerdam-glas, die je bijvoorbeeld terug ziet in het feit dat er voor elke bloemsoort een andere vaas werd ontworpen”, zegt hij. “Bovendien houd ik eigenlijk niet van afgekoeld glas. Het is koud, glad, glimmend, hard en breekbaar, allemaal eigenschappen die tegengesteld zijn aan hoe het is als het uit de oven komt. Daarom maak ik objecten waaraan je de oorspronkelijke amorfe structuur van het materiaal kunt aflezen. Vloeibaar glas is het mooiste dat er is, je kunt het knippen, buigen en scheuren zonder dat het breekt.”

INFORMATIE

*Bert Frijns, Galerie Rob van den Poel, t/m 5 okt, wo t/m zo 10u30-17u, Anna Paulownastraat 105a, Den Haag, 070-3646239

*Breek-baar, Witte de Withstraat 68 a, Roterdam. Open: wo. t/m zo. 11-19 uur. Glas, aardewerk en aanverwante zaken, maar vooral oud en nieuw glas van ontwerpers als Willem en Bernard Heesen, Andries Copier, Ciel Dooren.

*Het eiland van de kunstenaars - Peter Bremers Graalobjecten, Galerie Rob van den Doel, t/m 5 okt, wo t/m zo 10u30-17u, Anna Paulownastraat 105a, Den Haag, inl 070-3646239. Recente glasobjecten van de Maastrichtse glaskunstenaar Peter Bremers. Zijn veelkleurige geblazen vormen zijn ontstaan volgens de zogenaamde graaltechniek: verschillende kleurlagen over elkaar aangebracht. Bremers werkt veelvuldig samen met Neil Wilkin, van wie een expositie is te zien in Leerdam.

*Glas! Kunstcentrum Meerzigt, t/m 26 okt, wo t/m vr 12-17u, za 11-17u, 1e en 3e zo v/d maand 12-16u, Zonnenberg 6, Zoetermeer, inl 079-3210241. Recent werk van Hans van Benthum en Bernard Heesen.

*Glasmanifestatie Aangeraakt, Galerie Noord, t/m 28 sept, di t/m vr 12.30-17u, za 11-17u, zo 1317u, Nieuwstad 6, Groningen, inl 050-3113322. De zintuigelijke ervaring van glas staat centraal.

*Keiko Mukaide, Braggiotti Gallery Contemporary Glass, t/m 18 okt, wo t/m za 12-18u of volgens afspraak, Singel 424, Amsterdam, inl 020-6389654. De Japanse glaskunstenares Keiko Mukaide maakt installaties geïnspireerd door de metamorfoses die glas ondergaat van vaste naar vloeibare vorm.

*Neil Wilkin Solo, Glas Galerie Leerdam, t/m 5 okt, do t/m zo 13-17u, Zuidwal 44, Leerdam, inl 0345-631424. Tentoonstelling met eigen werk van voormalig uitvoerend glasblazer Neil Wilkin. Grillige objecten met accent op het stromende karakter van vloeibaar glas.

*Studio De Oude Horn - Glasobjecten van Willem en Bernard Heesen, Rijskmuseum Twenthe, t/m 9 nov, Lasondersingel 129-131, Enschede, inl 053-4358675. Willem Heesen werd bekend met geometrisch-abstracte kristalplastieken van verzaagde en verlijmde glasstaven en 'spaghetti-objecten' van glasslierten en -draden. Zoon Bernard maakt humoristische glazen gebruiksvoorwerpen, zoals een zwabber van glas en bontgekleurde, scheve glazen. Op vr 24 okt is er een excursie naar Glasstudio De Oude Horn in Acquoy en het Glasmuseum in Leerdam, inl 053-4358675

*Venetiaans Glas, Smelik & Stokking Galleries, t/m 12 okt, di t/m zo 11-17u, Noordeinde 101-150 Den Haag, inl 070-3640768. Selectie hedendaags Venetiaans glas, i.s.m. de tentoonstelling Het geheim van Murano.

*Venetiaans Glas - Het geheim van Murano, Museum het Paleis, t/m 7 dec, di t/m zo, entree ƒ 10, Lange Voorhout 74, Den Haag, inl 070-3381111. Murano is van oudsher een glasblazerseiland, gelegen in de Venetiaanse lagune. Venetiaans glas wordt gekenmerkt door zijn heldere structuur, diermotieven en blauwe ornamenten. Glasblazer Adriano Berengo nodigde een aantal hedendaagse kunstenaars (Klaas Gubbels, Mark Brusse, Hannes van Es, Michel van Overbeeke en Kiki Kogelnik) die normaliter niet in glas werken uit een ontwerp voor dit materiaal te maken. Deze werden door de glasblazers van Berengo uitgevoerd.

*Venetiaans Glas - Vakmanschap en Kunstzin, Glas-in Hoogeveen, jaarlijkse glasmanifestatie van het Nederlands Museum voor Glas en Glastechniek, gedurende de maand oktober, di t/m za 10-17u, zo 11-17u, Brinkstraat 5, Hoogeveen, inl 0528-220999. Venetië is de bakermat van de glasproductie en de glaskunst in Europa. Tijdens de manifestatie staan alle aspecten van deze glasblazerstraditie centraal.