Moma-expositie in Groninger Museum; Materialen van de toekomst

Mutant materials in contemporary design, Groninger Museum, t/m 30 nov. di t/m zo 10-17u. Volw. ƒ 10, kinderen tot 16 jr ƒ 6, tot 5 jr gratis. CJP en 65+ ƒ 7, musemjaarkaart gratis. Groepen vanaf tien pers. ƒ 8,50. Tel 050-3666555

Ze zijn onder ons, en we zijn ons er nauwelijks van bewust. Ze kruipen in machines, zitten in onze kleding of verstoppen zich in meubels. En als we ze waarnemen, dan lijken ze bedrieglijk veel op wat we al kenden: materialen als plastic, keramiek of synthetisch rubber. Wat dat betreft opent de tentoonstelling 'Mutant materials in contemporary design', die sinds deze week te zien is in het Groninger Museum, alleen de ogen van wie zich werkelijk in de materie wil begeven.

De plek is veelzeggend. Juist dit gebouw hult zich sinds zijn oplevering in een kakafonie van gekleurde gevelplaten: superieure laminaten die voordien alleen in ijssalons een gerespecteerd bestaan leidden.

Paola Antonelli, conservator van het Museum of Modern Art in New York, maakte met 'Mutant materials' twee jaar geleden in feite de klassieke design-tentoonstelling. Een kajak, tuingereedschap, rollerblades, een fietswiel, titanium brillen en een keramische houder voor condooms: een warenhuis vol spullen samengebracht om hun voorbeeldige esthetiek.

Leidraad was de toepassing van vernieuwende materialen en technieken. Plastics bijvoorbeeld die een zeker vormgeheugen hebben, waardoor een paar zwemvliezen tegelijk uiterst flexibel kan zijn en in rust altijd weer de originele vorm terugvindt. Het ontwerp verschilt niet veel van de klassieke flappen. Het geheim zit 'm in het gebruik van een vloeibare polyurethaan hars, transparant en in dit geval bloedrood materiaal dat die bijzondere vormeigenschappen heeft.

Zo bezien valt er veel te ontdekken in het tentoonstellingspaviljoen dat de architecten van Coop Himmelb(l)au aan het museum toevoegden: de gels in Nike sportschoenen, extreem harde keramiek voor machine-onderdelen, het wet-suit voor surfers van O'Neill - een ingenieus bouwwerk met accordeon-achtige constructies van neopreen rubber die de watersporter voldoende isoleren tegen kou, zonder zijn bewegingsvrijheid te beperken. Het pak - ongetwijfeld de blikvanger van de de tentoonstelling - lijkt zo weggelopen uit Starwars of Robocop.

'Mutant materials' springt voortdurend tussen de uitersten van alledaags en futuristisch. De verschillende toepassingen van houtlaminaten - al dan niet gevuld met flexibel schuim - zijn eigenlijk nauwelijks opzienbarend. Frank Gehry's stoel van gebogen esdoorn laminaat verschilt alleen van het onverslaanbare Thonet model doordat de architect de beschikking kreeg over een thermostatische lijm die elke schroef overbodig maakt.

De werkelijke aantrekkingskracht van 'Mutant materials' ligt in de sectie die is gewijd aan vezels en composietmaterialen: koolstofvezels bijvoorbeeld, toegepast in een zeewaardige lichtgewicht kajak of een driespaaks fietswiel. Oneindige mogelijkheden liggen met deze technologie in het verschiet. De tentoonstelling kan ze slechts aanduiden, maar binnen enkele jaren zullen dergelijke lichtgewicht constructies de meest wezenlijke bijdrage moeten leveren aan een minder materiaal-intensieve en minder energievretende manier van produceren, transporteren, bouwen en leven.

Antonelli stuitte bij de samenstelling van haar tentoonstelling op een probleem dat door haar esthetisch uitgangspunt wordt gedicteerd. De meest spectaculaire toepassingen zijn namelijk niet per definitie museumwaardig. Ze heeft toonbare voorbeelden geselecteerd, maar verraadt daarom niet altijd hoe intensief de echte ontwikkelingen zijn. In plaats van een infuus met wat Nederlandse ontwerpen - waarmee de reizende tentoonstelling in Groningen is aangepast - was na twee jaar van razendsnelle ontwikkeling een wereldwijde 'update' interessanter geweest. Vermoedelijk zou er ook dan Nederlands werk zijn toegevoegd, maar eerder het nieuwe vliegtuigje dat bij Lucht- en Ruimtevaarttechniek in Delft is ontwikkeld dan een rubberen vaas of de Randstad-lineaal van bureau Ninaber Peters Krouwel. Of nog mooier: 'mutant materials in architecture', die het museumgebouw zo hadden aangekleed dat het in belichting, kleur en vorm voortdurend kan reageren op factoren als warmte, bezoekersaantal of beweging. Die stap is dichter bij dan 'Mutant materials in contemporary design' doet vermoeden.