Behendige De Hoop Scheffer geeft CDA smoel

CDA-fractieleider De Hoop Scheffer presenteert zich deze week als oppositieleider. Hij moet Kok weerstaan en het CDA een gezicht geven.

DEN HAAG, 18 SEPT. De fractieleden zaten te glunderen in de bankjes. Het kabinet zag het nieuwsgierig aan. En Bolkestein wist niet hoe hij het had.

De fractieleider van het CDA, J. de Hoop Scheffer, gaf zijn partij gisteren profiel. Met een alternatief, een scherpe presentatie en een behendige debatteerstijl maakte hij op de eerste dag van de beschouwingen in de Tweede Kamer indruk. Niet dat hij al scheuren in de coalitie veroorzaakte, maar het CDA stond er weer.

Hoe opereerde De Hoop Scheffer precies? Allereerst gaf hij de positie van het CDA aan. Die is er onveranderd één in het midden, maar met “een specifieke antenne voor ethische kwesties”. 'Cohesie' en 'veiligheid' zijn de trefwoorden het CDA-denken moeten typeren. Soms is dat helder, zoals de afkeer van drugs en de voorkeur voor orde en netheid; soms blijft het vaag zoals het streven naar “meer menselijke warmte” in de samenleving.

De Hoop Scheffer begon vanuit de verdediging. Het CDA had als oppositiepartij “een lesje in bescheidenheid” geleerd “en dat was goed”. De partij was de algelopen jaren “een geliefkoosd doelwit” van leedvermaak en dat was “hard, maar toch ook heilzaam” geweest. Kortom, het CDA kende zijn plaats.

Vanuit de verdediging begon hij daarna aan de aanval. Bijna Wiegeliaans had hij op Prinsjesdag al een voorproefje gegeven. “Paars luiert in de zon.” Gisteren zette hij de coalitie neer als een ploeg mooi-weerspelers (te weinig gedaan aan het overheidstekort) die besluiteloos waren (inzake infrastructuur, belastingplan en sociale zekerheid) of een wegkruipbeleid voerden (geringe uitbreiding politie).

De aanval op het kabinet was er daarna ook één op personen. Waar Enneüs Heerma een voorzichtige benadering koos, schiet De Hoop Scheffer met scherp. Politie-minister Dijkstal verweet hij “management by saxofoon: vrolijk maar belangeloos”; de bewindslieden op Volksgezondheid Borst en Terpstra plaatste hij in “blessuretijd” en minister van Financiën Zalm verweet hij “meedrijven met de rivier”.

Binnen de coalitie richtte De Hoop Scheffer zijn pijlen vooral op de VVD. Niet onbegrijpelijk, want het electoraat van CDA en VVD ligt dicht bij elkaar. Zo wreef De Hoop Scheffer Bolkestein in dat de laatste het debat in eigen partij over christelijke normen en waarden als liberale beginselen heeft verloren. En hield hij dezelfde Bolkestein voor dat de bestuurlijke schaalvergroting in VVD-kring kritiek ontmoet van nota bene voormalig VVD-leider Wiegel.

In het debat kritiseerde De Hoop Scheffer de “inconsistente” houding van Bolkestein over Schiphol (milieu moet, groei ook) en diens nuanceringen over het poldermodel. Even zo vaak bleef hij in venijnige interruptiedebatjes met de VVD-leider gemakkelijk overeind. Waar Bolkestein Heerma ongeveer wegblies van de interruptiemicrofoon, moest hij in De Hoop Scheffer een aantal keren zijn meerdere erkennen.

De Hoop Scheffer presenteerde een bescheiden alternatief: 1 miljard aan ombuigingen op een rijksbegroting van 220 miljard. Een tegenbegroting is zo eerder symbolisch dan inhoudelijk. Met net iets meer ruimte voor verlaging van het financieringstekort (0,5 miljard) maakte De Hoop Scheffer de VVD zenuwachtig. Met extra inspanningen voor de zorg (tegenover bezuinigingen op volksgezondheid) moesten de coalitiepartijen worden afgetroefd. En met meer geld voor politie (op het platteland) wilde ze de VVD als de partij van de veiligheid, passeren.

Het indienen van een tegenbegroting is voor de oppositie altijd riskant. Zonder alternatief hoont de coalitie je weg, met een alternatief komt de dekking altijd snel onder vuur. Premier Kok trok gisteren de financiering van het CDA-plan, waar geld wordt weggehaald uit de Melkert-banen, vragenderwijs al ernstig in twijfel. En tegelijk korten en bijpassen op volksgezondheid kon De Hoop Scheffer niet echt uitleggen.

Waar was het De Hoop Scheffer gisteren, bij zijn eerste test als oppositieleider, om te doen? Hij volgde de strategie dat de vanzelfsprekendheid van Paars 2, de voortzetting van de huidige coalitie na de verkiezingen, moet worden weggenomen. Het CDA is er ook nog, zo moet de coalitie en vooral de buitenwereld deze week duidelijk worden gemaakt.

De coalitie kon hij het direct vragen. Heeft u iets jegens het CDA, vroeg hij de fractieleiders van PvdA, VVD en D66. Neen, ze hadden niets tegen het CDA, maar ze wilden voorlopig nog graag verder met paars, zeiden ze eenstemmig.

En de buitenwereld, die moet deze week via de media het idee krijgen dat het CDA er weer toe doet. Politiek is behalve inhoud ook beeldvorming: 'optiek en akoestiek', zoals de vroegere CDA-leider Van Agt zei. Het effect op het publiek is pas later meetbaar. Verliezen kan De Hoop Scheffer nauwelijks: voor de algemene beschouwingen bleek hij bij weinig Nederlanders bekend. Gisteren was hij de meestgevraagde gesprekspartner van de televisiecamera's.

Fractieleider blijft in venijnige debatjes met Bolkestein gemakkelijk overeind