Oppositie hekelt paars materialisme

Tijdens de vanmiddag begonnen algemene politieke beschouwingen presenteren de fracties hun wensenlijstjes aan het kabinet. De PvdA hoopt op een 'serieus debat' over het werk van 'paars'.

DEN HAAG, 17 SEPT. De regeringspartijen vinden dat het met Nederland uitstekend gaat, al kan het altijd beter. De oppositie constateert juist een “verschralende samenleving” en een overmaat aan “materialisme” bij 'paars'.

Ziehier de tegenstelling zoals die zich zullen aftekenen tijdens de algemene beschouwingen van de kabinetsplannen zoals die gisteren zijn ingediend. Het debat, waarin de fracties tegenover een voltallig kabinet hun visie geven op het komende jaar, begon vanmiddag. Maar vanmorgen gaven de meeste partijen al inzage in hun teksten. Bij die gelegenheid zei PvdA-fractievoorzitter Wallage alvast dat hij de oppositie “niet benijdt”. In een reactie op de uitlating van CDA-leider De Hoop Scheffer (“paars luiert in de zon”) vroeg hij de oppositieleider het debat “een beetje serieus te voeren”. Serieus of niet, De Hoop Scheffer verwijt het kabinet 'besluiteloosheid' op een aantal terreinen, zoals de herziening van de sociale zekerheid, de toekomstige infrastructuur en de belastinghervorming. “Dit is het kabinet van het mooie weer. Het is ook een beetje het kabinet van achter de boom blijven staan en kijken wat er gebeurt.”

Hij signaleerde dat de politiek van de paarse coalitie tot “een steeds neutralere overheid” en op een aantal terreinen tot “een verschralende samenleving” leidt. Daar tegenover plaatste hij het CDA als een partij met “een specifieke antenne voor ethische kwesties” die vorm geeft aan “een groeiend ethisch besef” en “een behoefte aan zingeving” in de samenleving. De CDA-leider beklemtoonde dat het CDA streeft naar meer veiligheid, meer zorg, meer menselijke warmte in de samenleving. “Noch het overheidsloket, noch de thuiszorg BV kunnen daarvoor zorgen”, aldus De Hoop Scheffer.

De kleinere christelijke fracties hekelden in het bijzonder de in hun ogen eenzijdige aandacht voor de economische aspecten van het leven. “Politiek van het loonstrookje”, noemde RPF-leider Van Dijke dat. “Een kabinet dat de dienst van God buiten het publieke domein wil houden”, waarschuwde de GPV'er Schutte, “ontneemt zichzelf de vaste grond, het houvast voor zijn beleid.” SGP-leider Van der Vlies vatte de korte geschiedenis van 'paars' als volgt samen: “Hoe God verdween uit Nederland”.

Hoewel het op het materiële vlak beter gaat, stijgt het aantal zedenmisdrijven, durven mensen 's avonds niet meer de straat op en wordt de Nederlander geconfronteerd met koopzondagen waaraan hij helemaal geen behoefte heeft, signaleerde Van der Vlies. “In plaats van dat alleen op menselijk kunnen wordt gebouwd, zou het besef moeten leven dat wij in alles van God afhankelijk zijn.” De varkenspest die nog altijd woedt, heeft dat volgens de SGP nog eens bewezen.

“Het kabinet-Kok is een investeringskabinet”, zo typeert Wallage echter de coalitie van PvdA, VVD en D66. Volgens hem heeft er “een stille revolutie” plaatsgevonden: 60.000 langdurig werklozen hebben in deze kabinetsperiode een baan gevonden. “Het gaat goed, maar het kan beter”, vindt hij. De begroting is in orde, meer mensen vinden een betaalde baan en er ontstaat steeds meer ruimte om te investeren.

Onderwerpen waarop bijna alle veertien fracties de aandacht vestigden, waren de zorgsector, het onderwijs en de infrastructuur. “Veel verder dan het dichten van de gaten die de coalitie heeft laten vallen, komen de dames Borst en Terpstra niet”, vond De Hoop Scheffer over de manier waarop dit kabinet omgaat met de gezondheidszorg. De RPF stelde concreet voor tien procent van de beoogde lastenverlichting te besteden aan het wegwerken van de wachtlijsten in de gezondheidszorg.

De PvdA kondigde op dit punt eveneens concrete plannen aan. De PvdA wil naar een systeem van centrale inning van de eigen bijdragen. Zo kan volgens Wallage een directe koppeling met de inkomens worden gelegd en kan worden voorkomen dat de bijdragen zich opstapelen. Hij zou het kabinet-Kok vanmiddag vragen om dit idee verder uit te werken. Als dat niet gebeurt, dan wil de PvdA de discussie over inkomensafhankelijke eigen bijdragen. “Dat debat komt dan in volle omvang terug”, zei Wallage.

De bezuiniging van negentig miljoen gulden op de bedden in verzorgingstehuizen kan wat hem betreft worden geschrapt; dat resulteert volgens de PvdA alleen maar in langere wachtlijsten. Wallage wil dit financieren uit een betere beheersing van de kosten van medicijnen. Wallage pleit verder voor een 'sociaal akkoord' waarbij overheid, bedrijfsleven en onderwijs sluitende afspraken moeten maken over de aanpak van het beroepsonderwijs.

Wat betreft de infrastructuur verweet het CDA de coalitie dat zij niet verder is gekomen dan “het inventariseren van de meningsverschillen”. De Hoop Scheffer bepleitte een verkeersplan voor de Randstad-agglomeratie en drong aan op een snelle aanleg van de Zuiderzeespoorlijn. De inspraak bij de besluitvorming over grote projecten moet van het CDA korter en het bedrijfsleven moet bij de financiering van de plannen een grotere rol spelen.

GroenLinks pleitte voor een verbetering van het openbaar vervoer op het platteland, in plaats van verdere investeringen “in asfalt en beton”. “Heeft een discussie over nut en noodzaak nog wel zin, of hebben de verschillende projecten zo'n sterke eigen dynamiek, dat alleen nog de vraag resteert hoeveel geld we er in willen steken?”, vroeg GPV-fractieleider Schutte.

Ook binnen de coalitie blijven de meningen over de infrastructuur verdeeld. VVD-leider Bolkestein pleitte voor nieuwe, ruimere geluidsgrenzen voor Schiphol. “We moeten ons hier flexibel tegenover stellen. De economische en sociale schade - denk aan de werkgelegenheid - is onevenredig groot als Schiphol op slot zou gaan.” D66-fractievoorzitter Wolffensperger daarentegen zou vanmiddag over Schiphol zeggen dat de overheid zich aan de eigen afspraken moet houden wil ze betrouwbaar blijven. Dat betekent strikte handhaving van de geluidsgrenzen.

Voor de RPF waren de opvattingen binnen de coalitie over infractructuur echter één pot nat. “Meer van hetzelfde”, zei fractievoorzitter Van Dijke er over. Dat er nog aandacht voor het milieu was noemde hij “vrome prietpraat.”