KaradEÉc' partij moet flink inleveren

Bij de verkiezingen in Bosnië hebben KaradEÉc' 'hardliners' verloren, in het westen aan aanhangers van zijn rivaal PlavEÉc, in het oosten aan andere ultra-nationalisten.

BIJELJINA, 16 SEPT. In de lobby van hotel San in Banja Lakta werd gisteren al driftig gespeculeerd over de diepere gevolgen van de gemeenteraadsverkiezingen van dit weekeinde. Milorad Dodik van de onafhankelijke sociaal-democraten leek in het dorp de overhand te krijgen. De vraag was nu dus: wie wordt de nieuwe directeur van het hotel? “Ik ben de nieuw baas”, grapt een receptionist. “Ik heb als kind nog samen met Dodik koeien gehoed.”

Een grapje, maar een typerend grapje. In de Servische Republiek in Bosnië is er na de val van het communisme wezelijk weinig veranderd. De leidende partij veranderde van naam en ideologie, communisten werden nationalisten, maar het systeem bleef intact. Wie het gemeentehuis beheerst, kan de baantjes onder zijn vrienden verdelen.

Het zal zeker nog een week duren voordat de uitslag van de Bosnische verkiezingen vaststaat. De stemmen van 400.000 in het buitenland levende Bosnische vluchtelingen moeten nog verwerkt worden - bijna een vijfde van het totale electoraat. Bij voorbaat stond al vast dat in ten minste acht gemeenten in Bosnië vluchtelingen een meerderheid vormen. Het gaat om het strategische gelegen grensstad Bro, in Servische handen, maar waarschijnlijk met een krappe moslim-meerderheid, maar ook in grondig gezuiverde dorpen diep in 'vijandelijk' gebied, zoals Drvar (vroeger Servisch, nu Kroatisch) of Srebrenica (vroeger moslim, nu Servisch). De Serviërs en moslims dreigen door de vluchtelingenstem elk twee gemeenten te verliezen, de Kroaten vier. Het is ook daarom dat de Kroatische HDZ tot vrijdagavond dreigde de verkiezingen te boycotten en die boycot in sommige gemeenten heeft doorgezet.

De vluchtelingen uit genoemde plaatsen zullen naar verwachting in overgrote meerderheid op 'hun' nationalistische partij stemmen. Met uitzondering van de Servische vluchtelingen, want de SDS, de partij van Radovan KaradEÉc, is alleen kandidaat op het grondgebied van de eigen Servische Republiek. Tussen de leiders van de Servische SDS en de Kroatische HDZ bestaat een stilzwijgende overeenkomst elkaar niet dwars te zitten. Servische vluchtelingen uit Dvar moesten daarom een eigen partij oprichten om in hun oude woonplaats te kunnen stemmen. De pesterige wijze waarop de Kroatische autoriteiten in Dvar trachten te voorkomen dat zij hun stem uitbrachten, kreeg nauwelijks aandacht in de door de SDS gecontroleerde Servische media.

Wel bekend zijn de uitslagen binnen de Servische Republiek. Die geven een indicatie van de verhouding tussen de SDS van KaradEÉc en Biljana PlavEÉc, die al maanden in een felle machtsstrijd zijn gewikkeld.

De nieuw partij van PlavEÉc kon nog niet aan deze verkiezingen deelnemen. Haar 'Servische Volksalliantie' (SNS) werd op 28 augustus opgericht, te laat om zich nog te laten registreren. Wel heeft een aantal oppositiepartijen en -coalities zich achter PlavEÉc geschaard. De belangrijkste is de Socialistische Partij van de Servische Republiek (SPRS).

Volgens de nog onbevestigde uitslagen heeft de SDS verloren, ook waar ze tot dusver oppermachtig waren: op het platteland en in de kleinere steden in het oosten en zuiden van Bosnië en rond Sarajevo. In het oosten van de Servische Republiek ging de winst echter niet naar de aanhangers van PlavEÉc, maar naar de extreem-nationalistische Servische Radicale Partij. Dit is het Bosnische filiaal van de partij van de Servische extremist Vojislav lj. In sommige gemeenten hebben de Radicalen een absolute meerderheid behaald - in Fo bijvoorbeeld 65 procent. Als de persoonlijke ambities van de lokale lijsttrekkers van de Radicalen voldoende worden bevredigd, zal in praktijk blijken dat ze uitstekend weten samen te werken met de SDS.

In het westen van de Servische Republiek is het beeld veel verbrokkelder. In de steden heeft de SDS overtuigend verloren. Zo komt de partij in Banja Luka, bolwerk van PlavEÉc, pas op de vijfde plaats met 10 procent. Ook in Prijedor - ferm onder controle van de SDS tot de vredesmacht SFOR de plaatselijke machtshebber en oorlogsmisdadiger Simo Drlja neerschoot - leed de SDS een zware nederlaag.

Het is vooral interessant welke conclusie de SDS uit deze verkiezingen trekt. PlavEÉc heeft nieuwe parlementsverkiezingen uitgeschreven, de SDS wilde daar tot dusver niets van weten. De gemeenteraadsverkiezingen zijn een belangrijke graadmeter: als de SDS een redelijk resultaat had geboekt, zou de partij wellicht alsnog instemmen met de verkiezingen. Wat dat betreft moet er in Pale nog hard worden nagedacht.