...en het verschiet

DE FORMULE van het poldermodel werkt. Met de drieslag van lastenverlichting in ruil voor loonmatiging, nadruk op werk en sanering van de overheidsfinanciën is Nederland een voorbeeld geworden van een zich hervormende welvaartsstaat. Het werd ook hoog tijd, want Nederland is al vanaf 1982 bezig met structurele aanpassingen.

Het heeft dus vijftien jaar en vier kabinetten van uiteenlopende samenstelling gekost om de staatshuishouding op orde te brengen, de collectieve sector te temmen en het beroep op de sociale zekerheid om te buigen. Er is onnodig veel tijd besteed aan palaveren, compromissen sluiten en compensatie verstrekken aan belangengroepen. Daardoor zijn jaren van potentiële welvaartsgroei zoals die zich nu voordoet, verloren gegaan.

Het is de verdienste van het sociaal-liberale kabinet dat het zijn rug heeft recht gehouden en niet is gezwicht voor de druk om de meevallers uit de hogere economische groei weer te verspelen. Voor de toekomst zit er bovendien een slot op de schatkist door de afspraak om extra belastinginkomsten te storten in het nieuwe AOW-fonds. Geld opzij leggen voor bejaarden klinkt socialer dan verlaging van het financieringstekort, maar het komt op hetzelfde neer. Dit maakt het voor een volgend kabinet makkelijk om te voldoen aan de eis van de Economische en Monetaire Unie om de begroting min of meer in evenwicht te brengen en te houden.

HET GAAT GOED, maar het moet beter. Want aan de periode van economische uitbundigheid zoals Nederland die op het ogenblik meemaakt, komt vroeg of laat een einde. Dan zullen de structurele zwakheden van de Nederlandse economie weer aan het licht komen. Die betreffen de immense knelpunten in de infrastructuur zoals Schiphol, de nog altijd relatief achterblijvende besteedbare inkomens en arbeidsparticipatie. Illustratief is hoeveel moeite het zelfs met een ronkende banenmotor kost om mensen die afhankelijk zijn van uitkeringen aan werk te helpen. De Melkertmachine maakt duidelijk dat banen voor ongeschoolden aan de onderkant van de arbeidsmarkt slechts mogelijk zijn met subsidies op de loonkosten.

Ondanks alle bewonderenswaardige resultaten schiet de Miljoenennota op twee punten tekort. Een uiteenzetting over de samenhang tussen werkgelegenheid en verzorgingsstaat blijft achterwege. De tegenpolen in het kabinet hebben elkaar gevonden in een uitruil van de VVD-wensen voor lagere vermogensbelasting, hoger arbeidskostenforfait en verlenging van de belastingschijven tegen de PvdA-wensen van volledige koppeling van de uitkering, extra geld voor bijzondere bijstand en lastenverlichting aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

De blauwdruk voor het 'Belastingstelsel van de 21ste eeuw' die het kabinet een jaar geleden aankondigde, ontbreekt omdat de voorstellen van minister Zalm en staatssecretaris Vermeend zijn gestuit op politiek verzet. De brede uitruil tussen lagere tarieven en aftrekposten die lang over tijd is, blijft staan tot de onderhandelingen over het nieuwe regeerakkoord. Nu de overheidsfinanciën op orde zijn, laat paars deze financieel-economische uitdaging over aan het volgende kabinet. En dat is toch een gemiste kans.