Een eigenaardig soort waslijn

De 'langste waslijn ter wereld' kan rekenen op een vermelding in het Guiness Book of Records - als daartoe tenminste de nodige formaliteiten in acht zijn genomen. Ik lees in de krant over een waslijn van 8 kilometer, 210 meter en 17 centimeter - geheel volgehangen met wasgoed. En nadat hij was volgehangen, 'nam iedereen zijn wasgoed weer mee naar huis'. Het heeft ongetwijfeld veel organisatie gekost, van veel vrijwilligers, en met nog meer vrijwilligers was de waslijn wellicht nog langer geweest.

In het algemeen is een record iets om van te smullen. Een nieuw wereldrecord hoogspringen, bijvoorbeeld 2 meter 60! - doet je naar de centimeter grijpen en de hoogte afmeten aan de deurpost en voorbij de deurpost; sommige plafonds hangen zelfs lager dan 2.60 meter 'en daar springt hij overheen!' is het bewonderende commentaar, dat overgaat in aanbidding als die hij een zij zou zijn. Een vrouw die met gemak over je heen springt - ik zou best zo'n vrouw willen hebben. Een tijdje.

Het is een kwestie van smaak. Niet iedereen smult van dezelfde dingen. Een waslijn intrigeert me, maar dan zonder wasgoed. Wat ik zou willen weten is: hoe lang kan een waslijn zijn, voordat hij breekt onder zijn eigen gewicht? Wat is, in die termen gesteld, de sterkste stof ter wereld. Spinrag misschien?

Ik lees een boek over letters, alfabetten in het algemeen en lees dat de oudste letter van de wereld... de O is. 3300 jaar oud. En een van de jongste letters schijnt de j te wezen, nog geen 400 jaar oud. Ik kan daar met verbazing over blijven zitten nadenken.

De grootste zichtbare ster: Betelgeuze, de linkerbovenster van het wintersterrenbeeld Orion. Betelgeuze heeft een diameter van meer dan 400 miljoen kilometer. Om je daar over te verbazen moet je je voorstellen dat niet alleen onze zon, maar ook de omloopbanen van de kleine planeten tot en met Mars daar geheel in verdwijnen. Ik kan zo'n ster daar om bewonderen - inclusief de astronomen die dat voor ons hebben uitgerekend.

Maar niet alleen het zeer grote, ook het zeer kleine doet me versteld staan. Bijvoorbeeld de trillende microwereld, waarin niets stilstaat. Stilstand is een eigenschap van de macrowereld. In de microwereld ontleent een ding zijn kracht, of zelfstandigheid, of identiteit aan de toestand waarin het verkeert. In de macrowereld kun je ook in een toestand verkeren, je kunt kwaad zijn, of verdrietig, of iets daar tussenin, of beide. De overgang van de ene toestand in de andere heeft doorgaans een glijdend verloop. In de microwereld verkeert iets in de ene toestand, óf in de andere toestand, óf in de derde toestand, óf in de n-de toestand, maar er is geen glijdende beweging van het een naar het ander. De gestadige drup die een steen uitholt bestaat niet in de microwereld.

Een typische eigenschap van de microwereld is dat er voor een ding, om van de ene toestand in de andere te komen, vele wegen zijn, die ook alle min of meer bewandeld worden. Zo zijn er wegen die, bewandeld, je naar je gevoel terugvoeren in de tijd - in de microwereld is dat mogelijk. Het kan zelfs noodzakelijk zijn: om één tijdstip te kunnen bepalen, moet bekend zijn hoe laat andere tijdstippen vielen - of zullen vallen.

De oneindig veel dimensies in de microwereld zijn erg belangrijk voor de drie dimensies in onze macrowereld. De hardheid van een steen is geen triviale eigenschap. In de microwereld bestaat hij niet eens en in de macrowereld kan hij pas echt bestaan als de zeg maar oneindig veel microdeeltjes in die steen met elkaar kunnen wisselwerken. Hoe groter het aantal dimensies, en hoe meer wisselwerkingen, des te meer hardheid.

Hardheid is een feit. We kunnen bij onze beschrijving aannemen dat in oneindig veel dimensies de hardheid van de macrowereld altijd bestaat, terwijl zo'n hardheid in één dimensie nooit bestaat. Als we op een lijn zouden leven zouden we niet weten wat 'hard' was. Als je wilt weten wat typisch de eigenschappen zijn in de microwereld, verlaag dan het aantal dimensies - het liefst tot één.

Stel je dan voor: je wereld is een waslijn, daar leef je en die waslijn is van water. Het is water uit de microwereld. Je woont erop en je zakt er niet doorheen, als in de macrowereld. Nee, het water, hoezeer ook vloeibaar, geeft niet mee onder je gewicht. Het vervormt niet. Het vloeibare water heeft een zekere onwrikbaarheid.

Hardheid in de microwereld bestaat hierin dat gebeurtenissen die elkaar nivelleren veel vaker voorkomen dan gebeurtenissen die elkaar versterken.

Stel dat je iets in de ruimte verandert. Deze verandering zal, hoop je, blijvend zijn en doorwerken in de tijd. Echter, in de mechanica van de microwereld is tijd omgekeerd evenredig met energie. Veranderingen op de lange termijn krijg je in de microwereld niet voor elkaar, tenzij je veel energie gebruikt. Veranderingen in een stabiele toestand worden weldra weer ongedaan gemaakt. Hiermee is die eigenaardige onwrikbaarheid van eendimensionaal water verklaard.

Dit lees je dan, je hoopt dat je het begrijpt en áls er een hiernamaals bestaat, dan zou mijn keus zijn: geen eeuwige lofzang voor Gods troon, geen reïncarnatie, maar een extensie van de geest naar de microwereld, alles daar begrijpen en beleven. Op een eendimensionale waterschommel zitten. Dan zou ik, heen en weer zwierend tussen Betelgeuze en de Kleine Beer, mijn eigen huidige leven begrijpen, 'geheel bevrijd van onmacht binnen ruimte en tijd'. Maar ik zou ook onnoemelijk eenzaam zijn. Ik zou misschien troost putten uit het gedicht dat ik net aanhaalde, uitkijken naar wat de dichter mij heeft toegezegd:

'Evenwijdig aan deze schreden

gaat in de dood, geheel bevrijd

van onmacht binnen ruimte en tijd

zij, wier lichaam ik heb beleden

als lied en gelukzaligheid.

Ben ik langs deze weg geleid

- ik weet niet waar hij wordt gesneden

van gene, maar ik ben bereid

dan ga ik over in den vrede

waarin zij eenmaal heeft geschreid

zeggend: ik neem je later mede;

bedoelende de eeuwigheid.'

En me hopelijk kunnen verbazen over de geldigheid van deze woorden.