Mensenrechten Palestijnen bedreigd

Het Westen probeert de Palestijnen respect voor de rechten van de mens bij te brengen. Maar wat helpt dat, als tevens wordt gevraagd om deze rechten te schenden, vraagt Caroline de Gruyter zich af.

Op 2 juli werd Fathi Suboh door de Palestijnse veiligheidsdienst in Gaza gearresteerd. Suboh, docent aan de Al-Azhar universiteit, had een examenvraag gemaakt over de corruptie. Volgens de wet moeten arrestanten die na 48 uur niet in staat van beschuldiging zijn gesteld, worden vrijgelaten. Omdat tegen Suboh geen aanklacht was ingediend, oefenden westerse diplomaten deze zomer zware druk uit op PLO-leider Arafat om hem vrij te laten. Ook minister Pronk, die vandaag in Jeruzalem is voor een vrouwen-vredesconferentie, heeft zich Subohs lot aangetrokken.

Over 600 andere gevangenen die evenmin zijn aangeklaagd, hoor je de diplomaten niet. Van hen wachten 450 al tijden op hun proces. Vorige week kwamen daar 150 bij, voor wie de 48 uur nu ook zijn verstreken. Zij zijn islamisten, opgepakt na bomaanslagen in Israel. Velen zijn geen lid van Hamas. Zij hebben nooit, of al jaren niet meer, te maken gehad met het liefdadigheidswerk van de islamitische beweging (klinieken, scholen, sportclubs), laat staan met Hamas' militaire tak Izzedin al-Qassam. Zij hebben evenmin aantoonbare banden met andere islamitische bewegingen die Israeli's vermoorden, zoals Jihad of Studenten van Yehiye Ayash. Van de 27 die er in Gaza werden opgepakt, horen 20 tot het Islamitisch Reddingsfront, een politiek praatgroepje dat Arafat in 1995 oprichtte als 'vreedzaam islamitisch alternatief'.

Veel Palestijnen vragen zich af waarom de wereld lawaai maakte over de 48-uurstermijn van Fathi Suboh, en niet over die van zijn medegevangenen.

Toch is dit eenvoudig te verklaren: de islamisten werden mede op verzoek van de westerse regeringen opgepakt en Fathi Suboh niet. Westerse regeringen willen actie zien na een bom. Het vredesproces, waar zij hogelijk in investeren (Amerika politiek, Europa economisch), moet verder. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright zei vorige week in Jeruzalem: “Arafat moet alles doen om het terrorisme te bestrijden, en niet alleen als hij het geschikt acht.”

De ironie wil dat Albright aan Arafat tegelijkertijd de instrumenten geeft om dat terrorisme te blijven bestrijden op momenten dat het hem uitkomt. Op de ene dag zegt zij dat Arafat het rechtssysteem moet respecteren. De volgende dag dwingt zij hem - als gebaar tegenover Israel - onnozele halzen van straat te plukken omdat echte terroristen nu eenmaal niet in een dag zijn te vangen.

Omdat Amerika politiek curator is van het vredesproces, levert zij daar sterkere staaltjes van dan de Europeanen, die deze situatie voornamelijk gedogen. Maar ook dat gedogen maakt het westerse mensenrechtenbeleid even dubbelzinnig als het in Bosnië is, waar internationale arrestatiebevelen soms meer weghebben van beschermingsbevelen.

De westerse ambiguïteit doet de Palestijnen uitroepen: “Als het Westen met twee maten meet, doen wij het ook.” Zij eisen continu de vrijlating van de islamisten. Niet van mensen als Suboh. Suboh is politiek gevangene van Arafat, zeggen zij, maar de islamisten zijn politieke gevangenen van Israel en Amerika. Hun vrijlating heeft dus prioriteit. Daarom laat Arafat, wankelend in de aanzwellende orkaan van Palestijns protest tegen het vredesproces, ook veel van die islamitische gevangenen na een tijdje weer lopen - ook de twijfelgevallen. Alleen echt malicieuzen houdt hij vast.

Sinds Yasser Arafat zich in 1994 in Gaza vestigde, probeert het Westen de Palestijnse autoriteiten meer respect voor het rechtssysteem en de rechten van de mens bij te brengen. Het financiert onafhankelijke media en het parlement, helpt wetten ontwerpen, geeft burgers 'verkiezingsles' en organiseert seminars voor de oppositie. Lokale mensenrechtenorganisaties draaien op geld uit Scandinavie, Duitsland en Nederland. Toen mensenrechtenactivist Eyad Sarraj vorig jaar door de politie werd gemolesteerd, pendelde de Amerikaanse consul net zolang naar Gaza tot Arafat de man vrijliet. Mensenrechten, of het gebrek daaraan, hebben zo veel Amerikaanse belangstelling dat het Congres nu dreigt met het opzeggen van de hulp aan de Palestijnen als de toestand niet verbetert.

Tegelijktijd moedigt Washington Arafat echter aan om de mensenrechten te schenden. Het was vice-president Al Gore die hem in 1995 sommeerde een militair tribunaal op te richten in het kader van de terrorismebestrijding. Eerst wilde Gore Arafat islamitische arrestanten voor civiele rechtbanken laten veroordelen. Arafat antwoordde toen dat dat in de meeste gevallen niet kon, “omdat er geen bewijs tegen hen was”. Dat klonk pompeus van een man die het met de onafhankelijkheid van de rechters anders ook niet zo nauw neemt. Maar hij had gelijk. Op de lijst 'gezochten' die Israel Arafat na elke aanslag overhandigt, staan namen van Hamas- en Jihad-woordvoerders van wie zelfs Israels veiligheidsdienst weet dat zij niets met aanslagen te maken hebben. Als terroristen woordvoerders, publieke figuren, in hun geheimen zouden inwijden, zou Arafat de woordvoerders ook maar te hoeven martelen om achter hun schuilplaatsen te komen. En omdat Israelische burgers vlak na een aanslag geen boodschap hebben aan het verschil tussen militaire en politieke islamisten, zou de arrestatie van woordvoerders bij hen geen protest veroorzaken. Onder de honderden Palestijnse 'islamisten' die Israel zelf doorgaans na een aanslag oppakt, zitten altijd ook seculieren.

De Palestijnen, die wel weten dat veel arrestanten normale burgers zijn die misschien vreemde ideeën hebben maar geen vlieg zullen doodslaan, zouden Arafat door show-processen nog meer als 'lakei van Israel' gaan zien. Dat kan hem duur komen te staan. Maar het militaire tribunaal dat Gore wilde kwam er uiteindelijk. Arafat kon het hem niet weigeren. Tachtig Palestijnen hebben zo een snelproces gekregen, zonder advocaat of recht op beroep. Het vonnis werd, zoals een rechter zegt, “door Arafat gedicteerd”. De meeste beklaagden zijn dieven en moordenaars.

Om van de westerse druk af te zijn om de kritische docent aan de Al-Azhar universiteit, Fathi Suboh, een proces te geven, heeft Arafat nu ook zijn zaak naar dit militaire tribunaal verwezen. Suboh komt begin oktober voor. Het diplomatieke protest is verstomd tot gemor binnenskamers.

De meeste bonafide en malafide islamisten voor wie Al Gore de snelprocessen had bedacht, belanden echter nog steeds zonder aanklacht in de kerker. Ook lieden tegen wie voldoende bewijs bestaat dat ze terroristen zijn, durft Arafat niet voor de rechter te brengen.

Niet dat de Palestijnen zich per definitie tegen zulke processen verzetten. Uit peilingen blijkt dat rond tachtig procent de moord op onschuldige Israeli's afkeurt. Maar er zijn, mede onder westerse druk, zoveel onschuldigen in de cel beland dat er haast geen Palestijn meer is die gelooft in elk bewijs dat op de zitting wordt aangedragen.Elke westerling die de woorden 'fair proces' of 'mensenrechten' in de mond neemt, wordt gehoond. Het zal jaren kosten om het vertrouwen van de Palestijnen in het rechtssysteem te herstellen.

Het is niet eenvoudig om een consequent mensenrechtenbeleid te voeren in een land dat naar Amerikaanse of Europese maatstaven ondemocratisch wordt bestuurd. Nederland heeft de subsidie aan een politieschool in Jericho bevroren. Minister Pronk vond dat een indirecte manier van meewerken aan martelingen die al aan vijftien arrestanten het leven hebben gekost. Andere donoren aan de school redeneren omgekeerd: als je naast de politiechef zit, kun je hem helpen verdere excessen te voorkomen. Ook daar zit wat in.

Maar in een regio waar conflicten woeden die het westen wil smoren, zoals de Balkan of het Midden-Oosten, is de spagaat tussen mensenrechten en politiek belang soms te wijd. Roepen dat de ene Palestijn vrij moet komen omdat de wettelijke 48-uurstermijn is verstreken en tegelijkertijd juichen als die voor andere Palestijnen verstrijkt, heeft het Palestijnse rechtssysteem tot een nog grotere flop gemaakt dan het al was. Dat brengt de Palestijnse mensenrechten en de pogingen het conflict tussen Israeli's en Palestijnen te beheersen alleen maar schade toe.