Jan Laurens Hartong over Missa Salsa

Nueva Manteca: Afro Cuban Sanctus-Missa Salsa (Azucar 72438 21053 2 9). Distr. EMI.

Concerten: tijdens Musica Sacra: 20/9 St. Janskerk, Maastricht (23u), 21/9 OLV Basiliek, Maastricht (10u, alleen de vijf delen van de officiële Ordinario mis). Daarna: 3/10 Vredenburg, Utrecht, 4/10 Doelen, Rotterdam, 17/10 Tropeninstituut, Amsterdam.

“Voor zover wij weten is Afro Cuban Sanctus de eerste salsa mis ter wereld. Er zijn wel andere latin versies van de katholieke mis, maar die zijn anders van opzet en sfeer. In mijn mis zit een sterk Afrikaans element, ritmisch, maar ook door het feit dat sommige stukken gezongen worden in het Lucumi. Dat is een verbastering van de Yorubataal uit Nigeria die door de slavernij naar Cuba werd geëxporteerd.”

Componist Jan Laurens Hartong (1942) is hoofd van de Latijns-Amerikaanse sectie van de afdeling Wereldmuziek op het Rotterdams Conservatorium. Daarnaast is hij pianist en leider van het octet Nueva Manteca dat sinds de oprichting in '87 vijf cd's uitbracht waaronder een latin-bewerking van Porgy and Bess. Voor de zesde, Afro Cuban Sanctus, is de standaardbezetting van Nueva Manteca uitgebreid met een dwarsfluit en vier stemmen. Komend weekeinde beleeft deze mis zijn live-première op het festival Musica Sacra in Maastricht.

“Het idee ontstond toen ik op de begrafenis van een Peruaanse vriend de Misa Criolla van Ariel Ramirez hoorde in de versie met tenor José Carreras. Zo'n begrafenis zet je aan het denken over wat het leven behelst en zo'n mis leek me een goede vorm om de dingen waar ik mee bezig geweest ben, jazz, salsa, afro-cuban, als een soort tussenbalans eens bij elkaar te brengen.

“Bij de uitwerking speelden mijn bezoeken aan Cuba een grote rol omdat daar de spiritualiteit in de geloofsbeleving nog zo levend is. Het katholicisme daar is doortrokken van elementen uit de Yoruba-mythologie, wat niet zo vreemd is omdat een aantal zaken opvallend analoog waren en zijn. De katholieke drie-eenheid van God de Vader, de Zoon en de Heilige Geest bijvoorbeeld lijkt sprekend op de Yoruba drie-eenheid Olofi-Obatalá-Aché, terwijl de godheid Yemayá veel weg heeft van de katholieke maagd Maria.

“Die vermenging van godsdiensten, die men syncretisme noemt, zit ook in Afro Cuban Sanctus. De vijf delen uit de 'Ordinarium' mis, Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus en Agnus Dei, gezongen in het Latijn, worden afgewisseld met lofliederen uit de Lucumi-traditie. Een ander tussengevlochten deel is het Onze Vader, dat in het Spaans wordt gezongen.

“In dat laatste stuk zit trouwens een dubbele bodem doordat de laatste regels in beurtzang gezongen worden. De mannenstemmen zingen: 'en leid ons niet in verzoeking', waarop de vrouwen antwoorden met: 'maar verlos ons van den boze'. In Zuid- Amerika met zijn diepgewortelde machismo geeft dat ongetwijfeld aanleiding tot ginnegappen want die vrouwen bedoelen misschien wel 'maar verlos ons van die kerels'.

“Zo'n swingend 'Onze Vader' heeft nog nooit iemand gemaakt. Ik steek er gigantisch mijn nek mee uit, misschien wacht de guillotine me wel. Maar het is heerlijk dingen te doen die echt provocerend zijn. Maar wel vanuit een gezonde intentie, want ik sta er helemaal achter. Het liefst zou ik het spelen in het Vaticaan, met de paus losjes bewegend in de heupen. Misschien wordt ik wel de latin Elton John.”