'Historische kans op akkoord over Noord-Ierland'

De Britse en Ierse regering hebben vanmorgen op de valreep een dringend beroep gedaan op de unionistische partijen om mee te doen aan de besprekingen over een politieke regeling voor Noord-Ierland, die “het begin van een nieuw tijdperk” inluiden, aldus de Britse staatssecretaris voor Noord-Ierland. Volgens John Hume, de leider van de Social Democratic and Labour Party, is “de kans op een politiek akkoord voor Noord-Ierland sinds de Ierse tweedeling in 1921 nog nooit zo groot geweest”. Wat staat er op het spel? En wie zijn de spelers?

LONDEN, 15 SEPT. Nadat de Noord-Ierse partijen (zonder Sinn Fein, dat niet mocht meedoen zolang de IRA geen bestand had afgekondigd) bijna een jaar hadden gebakkeleid over agenda en procedures, heeft de Labourregering een strak tijdschema opgesteld voor besprekingen over de politieke toekomst van Noord-Ierland. Het overleg begint vandaag (mét Sinn Fein) en moet binnen acht maanden worden afgerond. Een eventueel akkoord wordt eerst in een referendum aan de Noord-Ierse bevolking voorgelegd en heeft ook nog de goedkeuring nodig van het Britse parlement.

Als basis voor de besprekingen dient het zogeheten 'raamwerkdocument' dat de regeringen van Groot-Brittannië en Ierland al tweeënhalf jaar geleden hebben gepresenteerd. Daarvan zijn de hoofdpunten:

Noord-Ierland blijft deel van de Britse unie, maar alleen zolang de meerderheid van de Noord-Ierse bevolking dat wenst. Groot-Brittannië schrapt de wettelijke bepalingen die een verenigd Ierland in de weg staan.

De Ierse republiek ziet af van haar aanspraak op het grondgebied van Noord-Ierland. Daartoe wordt de grondwet herzien.

Noord-Ierland krijgt een assemblée met 90 volksvertegenwoordigers die worden gekozen volgens het continentale systeem van evenredige vertegenwoordiging. Er worden veiligheidsmechanismes ingebouwd om te voorkomen dat de rechten van de minderheid worden genegeerd.

Er komt een grensoverschrijdende instelling voor heel Ierland, die uitvoerende, adviserende en harmoniserende taken krijgt. Het bestuur wordt gevormd door volksvertegenwoordigers uit Ierland en Noord-Ierland. Politici zijn verplicht om mee te werken aan het instituut.

Om te mogen meedoen aan de besprekingen moesten de partijen aan twee voorwaarden voldoen. Ze moesten demonstreren dat ze voldoende aanhang onder de bevolking hadden. Daartoe werden op 30 mei vorig jaar speciale verkiezingen gehouden. De tien partijen met de meeste stemmen kwalificeerden zich. En ze moesten beloven dat ze zich zouden houden aan de zogeheten 'Mitchell-principes', genoemd naar de Amerikaanse oud-senator George Mitchell, voorzitter van een onafhankelijke, internationale commissie die ruim anderhalf jaar geleden een aantal uitgangspunten voor vreedzaam overleg heeft geformuleerd.

De belangrijkste afspraken zijn dat partijen zich uitsluitend van democratische middelen bedienen, meewerken aan een algehele ontwapening in Noord-Ierland, en zich neerleggen bij een eventueel akkoord.

De belangrijkste deelnemers zijn:

Ulster Unionist Party (UUP). Grootste (protestante) partij van Noord-Ierland. Geleid door David Trimble. Vindt dat Unie van Groot-Brittannië en Noord-Ierland versterkt moet worden, of tenminste onaangetast hoort te blijven. Heeft geen enkel vertrouwen in de vreedzame bedoelingen van Sinn Fein maar wil toch niet wegblijven bij de besprekingen.

Democratic Unionist Party (DUP). Geleid door militante dominee Ian Paisley. Tegen aantasting Unie. Beschouwt staakt-het-vuren van de IRA als “nep” en vredesoverleg als “farce”, weigert met Sinn Fein om de tafel te zitten.

UK Unionist Party. Kleinste van de drie unionistische partijen die in het Britse Lagerhuis vertegenwoordigd zijn. Geleid door Robert McCartney. Deelt opvattingen van DUP maar uit zich minder kras.

Progressive Unionist Party (PUP), protestantse splinterpartij die banden onderhoudt met de verboden loyalistische terreurorganisatie Ulster Volunteer Force. Woordvoerder is David Ervine. Vindt net zoals drie voorgaande partijen dat Noord-Ierland deel van het Verenigd Koninkrijk moet blijven maar ziet wel mogelijkheden voor een politieke regeling.

Ulster Democratic Party (UDP), protestantse splinterpartij die banden onderhoudt met de verboden loyalistische terreurorganisatie Ulster Defence Association. Woordvoerder is Gary McMichael. Zit op één lijn met PUP.

Social Democratic and Labour Party (SDLP). Katholieke, nationalistische partij die aanstuurt op een verenigd Ierland. Geleid door John Hume. Heeft baanbrekend werk verricht om Sinn Fein te betrekken bij het overleg.

Sinn Fein. Politieke vleugel van het verboden Ierse republikeinse leger (IRA). IJvert voor een socialistisch verenigd Ierland. President is Gerry Adams.

Alliance party. Liberale partij met aanhang onder protestanten én katholieken. Voor handhaving van Unie tussen Noord-Ierland en Groot-Brittannië. Geen bezwaar als tegelijkertijd band tussen Noord-Ierland en Ierland aangetrokken wordt.