Zapatisten met de bus naar Mexico-stad

Na bijna vier jaar vruchteloos onderhandelen met de Mexicaanse regering heeft de Zapatistische guerrillabeweging van subcommandante Marcos besloten de hoofdstad in te nemen. Met de autobus.

MEXICO-STAD, 13 SEPT. “Sinds Zapata hier tijdens de Revolutie langskwam is er nooit meer iets zoiets groots gebeurd”, zegt de Indiaanse vrouw in haar gebroken Spaans. De tranen stromen over haar wangen terwijl ze kijkt naar de bonte stoet van met zakdoeken en bivakmutsen gemaskerde Indianen.

Na bijna vier jaar vruchteloos onderhandelen heeft de Zapatistische guerrillabeweging van subcommandante Marcos besloten de hoofdstad in te nemen. Niet met paarden en geweren, zoals de Indiaanse boerenleider Emilio Zapata tijdens de Mexicaanse Revolutie in 1911: de Zapatisten draaiden gisteravond met rammelende autobussen en kleurige hoeden het centrale plein van de stad op.

'Nooit meer een Mexico zonder ons' en 'Weg met het leger uit onze gemeenschappen' staat op de spandoeken die de meer dan duizend 'commandanten' van het Zapatistisch bevrijdingsleger met zich meedragen. Een oude strijder in zijn wollen rok kijkt verwonderd naar de hoge gebouwen en de glimmende versieringen voor feest van de nationale bevrijding dat maandag in Mexico wordt gevierd. De meeste Indianen hebben de stad nog nooit gezien.

Tachtig jaar na de Revolutie leven de 56 Indiaanse volken van Mexico nog steeds in de grootste misère. Meer dan de helft van de Indiaanse kinderen is ondervoed. In de meerderheid van de Indiaanse plattelandsgemeenschappen zijn geen scholen, geen ziekenhuizen, geen water, afvoer of elektriciteit. De meesten leven in een soort 'lijfeigenschap' van de grote landheren, die al 68 jaar lang worden gesteund door de heersende Partij van de Geïnstitutionaliseerde Revolutie (PRI).

“We zullen het oerwoud uikomen om een politieke beweging te vormen die de rechten en het respect afdwingt voor alle Indiaanse volken van Mexico”, waarschuwde subcommandante Marcos een paar maanden geleden. Drie dagen geleden was het zover. Elfhonderdelf ongewapende Zapatisten kwamen in Chiapas de bossen uit. Ze verzamelden zich op het centrale plein van San Christobal de las Casas, om als afgevaardigden voor de oprichting van de politieke arm van het Zapatistisch bevrijdingsleger naar Mexico-stad te vertrekken.

Al bij het eerste onthaal van op het plein bleek de steun voor de Zapatisten onverwacht groot. Priesters, nonnen, vakbonden en politieke partijen. Maar vooral Indianen waren gekomen. Dagenlang hadden duizenden boerenfamilies door de bergen gelopen om 'hun' strijders in San Christobal uitgeleide te doen.

En zo ging het de afgelopen dagen steeds weer. In de deelstaat Oaxaca wachtten duizenden Indianen 's nachts in de stromende regen op de komst van de 'commandanten'. Met een symbolische ceremonie overhandigden de leiders van de verschillende Indiaanse volken uit het gebied om drie uur 's nachts hun traditionele leidersstok aan de Zapatisten. Ook tijdens de rest van de 5.000 kilometer lange tocht maakten Indiaanse delegaties 's nachts hun opwachting bij kruispunten en bruggen. Ze brachten hulde met zang en dans, en hun boodschap was steeds detzelfde: Zapatisten, vertegenwoordig ons bij de oprichting van jullie bevrijdingsfront.

“De regering dacht met soldaten de stem van de Indiaanse volken te smoren”, zei commandant 'Obed' gisteravond op het volgepakte plein van Mexico-stad. “Maar ze hebben het omgekeerde bereikt: de eenheid van de Indiaanse volken is juist bevorderd.” Sinds de gewapende opstand van de Zapatisten, die sinds hun coming out in 1994 overigens geen schot meer hebben gelost, is de militaire onderdrukking van de Indianen in Mexico hard toegenomen. Martelingen, 'verdwijningen', en moorden op Indiaanse leiders zijn volgens mensenrechtenorganisaties in Mexico de laatste jaren vertienvoudigd. Alleen al in Chiapas zijn meer dan dertigduizend soldaten gelegerd.

Demilitarisering van de Indiaanse gebieden is de belangrijkste voorwaarde van de Zapatisten voor een hervatting van de onderhandelingen met de regering. De Zapatistische guerrilla wil met de oprichting van het 'Zapatisch bevrijdingsfront' een brede en vreedzame burgerorganisatie worden. “We hopen dat de wapens overbodig worden voor de totstandkoming van een eerlijk en democratisch Mexico”, stelde subcommandante Marcos in een communiqué. Zelf is hij uit veiligheidsoverwegingen in het oerwoud gebleven.