Onvermoeibare Karpov

Er is in de loop der jaren wel eens iets kwaads gezegd over Anatoli Karpov, maar nooit dat hij lui zou zijn. Hij is onvermoeibaar. De afgelopen weken was hij eerst in Polen, toen in Spanje en in het begin van deze week bepleitte hij in Moldavië zijn belangen op het FIDE-congres. Zijn concurrenten hadden in een brief geschreven dat het oneerlijk was dat Karpov in het komende wereldkampioenschap meteen in de finale gezet zou worden.

Kan wel zijn, vond Karpov, maar oneerlijk of niet, het moest wel zo blijven, want regels waren regels. Juist nu de FIDE olympische sport wil worden zou het op Samaranch van het olympisch comité een heel slechte indruk maken als de schaakbond zich niet aan zijn eigen regels hield.

Nobele woorden. Erg overtuigend klinken ze niet. Dat hele wereldkampioenschap is het gevolg van een grove schending van de regels en Karpov heeft daar op krasse manier van geprofiteerd.

Het schijnt dat baas Iljoemzjinov in Moldavië besloot dat Karpov toch aan de halve finales mee moest doen. Het betekent dat hij om wereldkampioen te blijven twee uitgeputte tegenstanders zal moeten verslaan in plaats van een.

Een kleine tegenslag voor Karpov, maar nieuwe zaken wachtten, afgelopen dinsdag was hij alweer in New York om wat schaakfilmpjes op te laten nemen. Tussen de opnames door analyseerde hij voor de Internetpagina's van zijn secondant Ron Henley een partijen van het Amerikaanse kampioenschap. Uitvoerige en leerzame analyses. Karpov is nooit moe.

In dat kampioenschap speelden Joel Benjamin en Larry Christiansen een finale van zes partijen. Na vijf partijen was het 3-2 voor Benjamin. De laatste partij, die gisteren werd gespeeld, heb ik nog niet gezien.

In de eerste partij was Christiansen er nog niet helemaal bij met zijn gedachten. Hij had de halve finale van Seirawan gewonnen na vier gewone partijen (2-2) en maar liefst tien beslissingspartijen, eerst met 25 minuten bedenktijd, toen met vijftien en tenslotte met vijf minuten. Het duurde tot diep in de nacht en het werd door sommige waarnemers een onwaardige circusvertoning genoemd. Na zeer korte nachtrust moest Christiansen tegen Benjamin aantreden. Hij verloor kansloos, maakte in de tweede partij gelijk en kwam in de vierde weer op achterstand.

Wit Christiansen-zwart Benjamin, vierde finalepartij

1. d2-d4 d7-d6 2. e2-e4 Pg8-f6 3. Pb1-c3 g7-g6 4. Pg1-f3 Lf8-g7 5. Lc1-f4 0-0 6. Dd1-d2 Lc8-g4 7. 0-0-0 c7-c6 8. Lf4-h6 Dd8-a5 9. Kc1-b1 Pb8-d7 10. Lf1-e2 e7-e5 11. Lh6xg7 Kg8xg7 12. h2-h3 Lg4xf3 13. Le2xf3 b7-b5 14. g2-g4 Pd7-b6 15. h3-h4 Pb6-c4 16. Dd2-c1 Hier laat Karpov zien dat wit zich ook het natuurlijker 16. Dd3 had kunnen permitteren: 16...Db4 17. b3 Da3 18. Pa4! exd4 19. Dxd4 Pe5 20. g5! bxa4 21. gxf6+ Kxf6 22. Le2 axb3 23. axb3 Ke7 24. f4 Pd7 25. Th3, een ingewikkelde variant waarin wit tenslotte positioneel voordeel overhoudt. 16...Ta8-b8 17. d4xe5 Voorbarig volgens Karpov. 17...d6xe5 18. h4-h5 Pf6-g8 En dit is te bescheiden. Karpov geeft een variant die begint met 18...b4 19. hxg6 Pa3+! 19. h5xg6 h7xg6 20. Lf3-e2 Tf8-d8 Hiermee bezorgt zwart zichzelf een verzwakte pionnenstelling, een ware doodzonde in de ogen van Karpov. Met 20...Pa3+ 21. bxa3 b4! had hij dat kunnen voorkomen. 21. Le2xc4 b5xc4 22. Td1xd8 Da5xd8

23. f2-f4 Een voor de hand liggende aanvalszet die ook zeker niet slecht is. Maar het nadeel van de zet is dat ook wit zijn pionnenstelling verzwakt en het is interessant om te zien hoe iemand als Karpov deze stelling zou behandelen. Hij stelt het rustige 23. Ka1 Dd4 24. Th2 Td8 25. f3 voor en zegt dat zwart het, na nog een paar nauwkeurige zetten van wit, praktisch op zou kunnen geven. Op het eerste gezicht verbazingwekkend, gezien zwarts activiteit, maar de zwakte van zijn c-pionnen weegt zwaarder. “Als ik je kom halen, kan je niet wegkronkelen“, schrijft Karpov. Altijd een vechtersbaas, zelfs als hij commentaar geeft op andermans partijen. Zwart was hier al in tijdnood, maar in het vervolg is het wit die zich de stelling door de vingers laat glippen. 23...Dd8-d4 24. Kb1-a1 e5xf4 25. Dc1xf4 Tb8-e8 26. a2-a3 Dd4-e5 27. Df4-e3 Te8-e7 28. g4-g5 a7-a5 29. Ka1-a2 Te7-e6 30. Th1-h4 Te6-e8 31. Th4-h1 Pg8-e7 32. Th1-f1 Pe7-f5 33. De3-f2 Pf5-d6 34. Df2-f6+ De5xf6 35. Tf1xf6 Pd6xe4 36. Pc3xe4 Te8xe4 37. Tf6xc6 Te4-e5 38. Tc6xc4 Te5xg5 39. b2-b4 a5xb4 40. a3xb4 f7-f5 Tijdnood voorbij en wit heeft slechts een remisestelling overgehouden. 41. b4-b5 f5-f4 42. Tc4-c7+ De teleurstelling van wit moet groot geweest zijn. Na dit achteloze schaakje staat hij opeens verloren. 42...Kg7-f6 43. b5-b6 En tot overmaat van ramp geeft hij ook nog zijn belangrijkste pion weg. Karpov laat zien dat het betere 43. c4 het begin van een wedloop is die tenslotte tot een voor zwart gewonnen eindspel van Dame + pion tegen Dame leidt. 43...Tg5-a5+ 44. Ka2-b3 Ta5-b5+ 45. Kb3-c4 Tb5xb6 46. Kc4-d4 Kf6-f5 47. Kd4-d3 Tb6-e6 48. Tc7-f7+ Kf5-g4 49. c2-c4 f4-f3 50. c4-c5 Kg4-g3 Wit gaf op.

In het toernooiboek van het Donner Memorial 1996 staat een foto waarop we Loek van Wely en Jeroen Piket hun partij zien analyseren. Het onderschrift is: “Loek van Wely zit aandachtig te wachten op een suggestie van Jeroen Piket, in de hoop dat hij kan counteren met een snedige opmerking.“ De analyse van van Wely in dat boek zit vol stekelige opmerkingen over zijn tegenstander, die hij consequent de 'Pike' noemt, wat spies of snoek betekent. Zo is hun verhouding. Het zijn geen vijanden, maar de rivaliteit is groot. In Monaco spelen ze op het ogenblik een match. Na twee partijen stond het 1,5-0,5 voor Van Wely.

Wit Van Wely-zwart Piket, tweede partij

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 e5xd4 4. Pf3xd4 Lf8-c5 5. Lc1-e3 Dd8-f6 6. c2-c3 Pg8-e7 7. Lf1-c4 Df6-g6 8. 0-0 Pc6-e5 9. Lc4-e2 d7-d6 10. Kg1-h1 Dg6xe4 11. Pb1-d2 De4-g6 12. Pd4-b5 0-0 13. Pb5xc7 Ta8-b8 14. Le3-f4 Lc8-d7 15. Pd2-b3 Ld7-c6 16. Lf4-g3 Lc5-b6 17. Pc7-b5 Pe7-f5 18. Pb3-d4 Pf5xg3+ 19. f2xg3 Lc6-e4 20. Le2-h5 Dg6-h6 21. Lh5-f3 d6-d5 22. Lf3xe4 d5xe4 23. Dd1-e2 e4-e3 24. Pd4-f5 Dh6-e6 25. Pb5-d4 Lb6xd4 26. Pf5xd4 De6-b6 27. De2xe3 Tb8-e8 28. De3-f2 g7-g6 29. h2-h3 Pe5-d3 30. Df2-f3 Pd3-c5 31. b2-b3 Pc5-e4 32. Ta1-d1 Db6-c7 33. Td1-d3 f7-f5 34. Df3-f4 Dc7-b6 35. c3-c4 g6-g5 36. Df4-c1 Db6-a5 37. Kh1-h2 Da5-e5 38. Tf1-f3 h7-h5

39. Pd4xf5 h5-h4 40. Td3-d5 De5-c7 41. Dc1-e3 Tf8-f6 42. Kh2-g1 h4xg3 43. Pf5xg3 Zwart gaf op.