Vrije Schotten

DE EUROPESE UNIE kent lidstaten met een sterk gecentraliseerd en met een federaal landsbestuur, Het Verenigd Koninkrijk heeft gisteren de onzichtbare scheidslijn tussen de twee categorieën overschreden. Met de referendum-uitspraak voor een Schots parlement en voor autonoom-Schotse belastingheffing heeft de gefederaliseerde staatsvorm in Europa verder aan betekenis gewonnen.

Wales is het volgende landsdeel dat zich vrijer ten opzichte van het parlement in Westminster zal kunnen opstellen.

Voor de Schotten was de volksraadpleging vooral een emotionele aangelegenheid. De notie dat het hier ging om de bevrijding van vreemde (Engelse) overheersing en om het ongedaan maken van historisch onrecht heeft de campagne de nodige dramatiek meegegeven. Maar uiteindelijk is toch vooral sprake van een zakelijk-politieke transactie die past in het moderne dogma het bestuur zo dicht mogelijk bij de burger te plaatsen. Voor Schotland, dat toch al een eigen 'continentale' wettelijke traditie kende, zijn voor die transactie bovendien de nodige culturele aanknopingspunten aanwezig.

NEW LABOUR van Tony Blair had met de parlementaire devolutie enig risico genomen. De tekenen waren gunstig: de Conservatieven, die zich heftig hebben verzet tegen wat zij zien als de ondermijning van het Verenigd Koninkrijk, waren in Schotland al bij de verkiezingen voor Westminster weggevaagd. Maar een tegenvallende opkomst gisteren zou toch Labours plannen voor verdere staatsrechtelijke hervorming bij voorbaat van hun glans hebben beroofd. De uitslag mag intussen ruim voldoende worden genoemd.

De vraag of 'het werkt' zal pas veel later kunnen worden beantwoord. De tegenstemmers - een kwart tegen een apart parlement, ruim een derde tegen aparte belastingheffing - zullen zich vooral hebben laten leiden door gevoelens van onzekerheid. Schotland als geheel doet het economisch beter dan Engelands achtergebleven gebieden, maar beduidend minder dan de Engelse voorhoede. Of Schotland voldoende bestuurlijke kracht kan opbrengen moet blijken.

Op de achtergrond heeft de Europese Unie een functie. Zij biedt de structuur die ongewenste gevolgen van de separatistische tendenzen in sommige lidstaten, zoals bestuurlijke versplintering en sociale divergentie, kan helpen veranderen. Zeker de Schotten hebben er geen geheim van gemaakt de voorkeur te geven aan Brussel boven Londen. Wie weet, zullen zij eens de katalysator zijn die ook Westminster met een verdere ontplooiing van de Unie zal helpen verzoenen. Het f-woord (federalisme) heeft nu immers ook binnen het Verenigd Koninkrijk luid en duidelijk geklonken.