Succes en vrienden gaan niet samen

Fay Weldon: Worst Fears. Flamingo, 218 blz. ƒ 28,25

Als toneelcriticus Ned Ludd plotseling overlijdt, in zijn buitenhuis in landelijk Engeland, staat zijn vrouw Alexandra op de planken in Londen. Verbijsterd keert ze terug uit hun Londense flat naar 'the cottage', smaakvol ingericht met in de loop der jaren samen opgescharreld en opgeknapt antiek. Liggend in het koperen huwelijksbed ziet ze terug op een perfect huwelijk en een perfect leven samen, vol gedeelde ervaringen, interessante boeken en diepe gesprekken met goede vrienden. Die vrienden, vriendinnen vooral, zullen haar helpen deze klap te boven te komen. En al die mooie herinneringen zal ze voortaan als een schat bij zich dragen. Denkt Alexandra.

Maar elke hartelijke opmerking van haar meelevende vriendinnen blijkt een dubbele bodem te hebben. Iedereen blijkt, nu zij zwak en weerloos is, nog een appeltje met haar te moeten schillen. 'Jij had het altijd zo druk met je carrière dat je nooit merkte wat er om je heen gebeurde', zeggen ze terloops maar wel erg vaak. Kan een vrouw gelukkig en succesvol zijn en toch echte vrienden hebben, is de brandende vraag in Worst Fears. 'Nee', luidt Weldons bittere antwoord.

Erger nog dan de dood en het fysieke gemis van een echtgenoot en dus van een gezamenlijke toekomst, blijkt het verlies van het gezamenlijke verleden. Haar goede herinneringen - de enige troost die haar rest - worden de kersverse weduwe hardhandig ontnomen. Zelfs de omstandigheden van Neds overlijden blijken niet zo ongecompliceerd als haar in eerste instantie was voorgespiegeld. Het lijkt wel of niets was zoals Alexandra dacht dat het was. En al die lieve bekenden hadden allemaal een eigen reden om haar in onwetendheid te laten. Kan dat? Weldon laat zien dat dat inderdaad kan.

Weldon heeft voor deze gelegenheid haar hilarische stijl en haar vaak erg programmatische feminisme laten varen en dat is een verademing. Worst Fears, in een Amerikaanse krant een 'whodunnit of the heart' genoemd, is een vlijmscherp boek over liefde en rouw, over de valsheid van menselijke relaties, over schijn die bedriegt, over afgunst, kleinzieligheid en wraak. In korte snelle zinnen maakt een sardonische Weldon overtuigend duidelijk dat elk feit, elke gebeurtenis, elke verhouding bezien vanuit een iets ander perspectief, een andere of zelfs tegengestelde kleur kan aannemen. De sneltreinvaart waarmee Alexandra een emotioneel ravijn inglijdt, is tegelijk komisch en huiveringwekkend.

De gestileerde razernij waarmee Worst Fears geschreven is, en de obsessieve, gedetailleerde kennis van hoe het voelt om een hevig verlies te moeten verwerken, doen vermoeden dat Weldon dit ravijn uit ervaring kent; uit ervaring weet welke stadia een mens in zulke omstandigheden doorloopt om zichzelf weer een draaglijke werkelijkheid te scheppen. Stuk voor stuk gaan Alexandra's illusies in rook op. Tot haar grootste angsten en ergste vermoedens - vermoedens en angsten die ze niet eens kènde - bewaarheid zijn geworden, en er werkelijk niets over is. Niets, behalve zijzelf. En dat is dan wel weer een troost.