Alleen Diana's foto is niet te koop

'Il Paparazzo - I Paparazzi'. Te zien in Robert Miller Gallery, 41 East 57th Street, New York. Tel. 212-980-5454. Open van di t/m za, 10-18 uur.

NEW YORK, 12 SEPT. De Robert Miller Gallery is er zelf van geschrokken. Opeens overleed Prinses Diana en nog geen tien dagen later hebben zij een foto-expositie getiteld 'Il Paparazzo - I Paparazzi'. Het was niet zo bedoeld maar het gebeurde wel: deze week ging de tentoonstelling open onder grote belangstelling. Twee zalen vol beroemdheden die al dan niet met hun medewerking op de gevoelige plaat zijn vastgelegd. Laatste in de rij is Diana op de rug gezien, die met mode-ontwerper Ralph Lauren in december vorig jaar bij een modeshow aanwezig was. “Niet te koop”, meldt de catalogus. Andere foto's varieren in prijs van 600 tot 4.000 dollar.

Op verontschuldigende toon meldt een toelichting dat de expositie acht maanden in voorbereiding was. Desgevraagd antwoordt een woordvoerder dat de Diana-foto op het laatste moment als hommage is toegevoegd. De expositie is een project van de galerie in samenwerking met onder andere Vogue. De expositie valt in twee delen uiteen. Il Paparazzo bestrijkt de periode 1954-1964 en I Paparazzi gaat over de tijd van 1964 tot nu. Het eerste deel bevat alleen maar foto's van Italiaanse fotografen en die zijn praktisch allemaal in Rome genomen. We zien Anita Ekberg, duidelijk zeer geirriteerd, herhaalde malen verrast worden. Op een gegeven moment komt ze zelfs met pijl en boog naar buiten en houdt het wapen bevallig in haar hand. Ekberg schiet terug! Terwijl een fotograaf nog een laatste close-up waagt zien we op een foto van een collega hoe ze haar knie heft, richting kruis.

Nee, dan Brigitte Bardot in 1956. Die vleit zich neer op het gras en lacht. Ongeveer twintig fotografen op twee vierkante meter kijken in hun boxjes en proberen serieus hun werk te doen. Wat zien ze er belachelijk uit.

Au! Jayne Mansfield wordt in Rome in 1960 op straat aangevallen door wat volgens het bijschrift 'een jaloerse vrouw' is. Ze ligt lang uit en misschien is ze zelfs even buiten bewustzijn. Ook languit gaat Michelle Mercier, de actrice die van de hitte flauwvalt tijdens opnamen. Met haar sjaal stevig om het hoofd geknoopt lijkt ze weggelopen uit een film van De Sica.

De vroege paparazzi-foto's zijn mooi in zwart-wit, allemaal hetzelfde ingelijst en vrijwel zeker geselecteerd op kwaliteit. De geportretteerden zijn boos, betrapt of zich onbewust van de aanwezige fotograaf. Marcello Geppetti, Dino Pedriali en collega's grijpen het moment en worden er kunstenaars door. Overigens zien we in elk geval drie foto's van na 1964.

In de tweede zaal is het een allegaartje. Er hangen grote 'affe' foto's maar ook contactafdrukken, polaroids, kiekjes. De sterren zijn niet meer dezelfde filmsterren. Er komt meer mode bij kijken en er zijn meer popsterren. Vele 'slachtoffers' werken mee en zijn misschien zelfs wel bevriend met de fotograaf. Burton en Taylor in 1968 zijn natuurlijk echte sterren en Jane Fonda in 1966 ook maar Tom Cruise, Grace Jones en Bianca Jagger zijn eigenlijk nog niet klassiek genoeg. Vriendelijk lachen ze in de lens. Ze hadden weggelaten kunnen worden, want er zijn ook Luchino Visconti, Andy Warhol, Onassis en Jackie. Ja, zelfs Serge je t'aime Gainsbourg en Jane moi non plus Birkin die allebei een boek aan het lezen zijn.

De vraag waar het woord Paparazzo vandaan komt krijgt er een antwoord bij. Volgens de verklaring heeft Fellini 'Paparazzo' in de betekenis die wij kennen het eerst gebruikt in La Dolce Vita - daar is men het over eens - maar wie bedacht de naam? “De regisseur gaf de bijnaam Paparazzo aan de fotograaf, naar de naam van een van Fellini's meest schaamteloze vriendjes uit zijn jeugd”, vertelt men bij Robert Miller. Het blad The Economist denkt echter dat de scenarioschrijver van La Dolce Vita, Ennio Flaiano, de naam ontleende aan By the Ionian Sea, een boek van de 19de-eeuwse Engelse schrijver George Gissing. Hij leende de naam weer van Coriolano Paparazzo, een hotelhouder in Catanzaro in Calabrie.