Tijdschrift Een ceremonie zonder kritiek

Schrijven over een dode collega is wanhopig werk. De betreurde man of vrouw is onbereikbaar, men stuurt dus een brief aan zichzelf en aan andere levenden. Maar hoe diep de treurigheid ook is, er moet geschreven worden. Een mooi, ontroerend stuk zoals de overledene het graag had gezien: goed van stijl en opbouw, gevoelig doch niet sentimenteel en toch eerlijk.

Maar hoe eerlijk? Is het wel de bedoeling om eerlijk te zijn? Een herdenkingsartikel is toch een bewijs van respect of een uiting van verdriet, geen moreel jaarverslag?

De weekbladen zijn daarmee direct geconfronteerd. HP/De Tijd herdenkt zijn voormalige hoofdredacteur W.L. Brugsma met een keurige pagina, Elsevier meldt in niet meer dan negen regels dat WLB, voormalig lid van de hoofdredactie van het vroegere Elseviers Weekblad, is overleden. 'Ons bereikte het bericht' staat er.

Dan Vrij Nederland, dat laat 23 (!) mensen, variërend van Neelie Kroes tot A. Soetendorp tot Ruud Lubbers, aan het woord over ex-hoofdredacteur Joop van Tijn. Het is een overweldigend eerbetoon, waarin geen woord van kritiek staat, tenzij in liefhebbende zin. Op een of andere manier past zo'n ceremonie niet bij VN.

Voor afwijkende geluiden moet men bij andere weekbladen zijn: De Groene Amsterdammer en HP/De Tijd. Martin van Amerongen schrijft met een ondertoon van bitterheid over de conflicten op de redactie van VN, waar hij redacteur was, en over zijn vergeefse invitaties aan Van Tijn om het weer goed te maken.

'Nooit iets van gekomen. Hij was geen man des vredes (...)'

Maar dat is nog hagiografie vergeleken bij het stuk van Gerard Mulder in HP. Mulder, ook ex-redacteur van VN, vertelt hoe Joop van Tijn zijn redacteuren censureerde als zij onaangename feiten wilden onthullen over vrienden van hem; hoe hij VN gebruikte voor zijn eigen reputatie en positie, hoe onbarmhartig ('zonder scrupules') hij wraak nam op mensen die hem tegenspraken of tegenwerkten.

Het is duidelijk: Gerard Mulder heeft geen vriend verloren en door dit stuk, op dit moment, zal hij weinig vrienden winnen. Maar hij noemt een aantal namen en feiten die - al was het maar voor de persgeschiedenis - ontkend dan wel bevestigd dienen te worden.

Het woord debunking is ook van toepassing op de column van professor Henri Beunders in Elsevier. Ditmaal is het subject geen Nederlands journalist of Engelse prinses, maar een oude non, moeder Theresa. Een goedkope heilige, zegt Beunders, maar dan wel een keiharde, ultraconservatieve vrouw die liefdadigheidsgeld voor medische zorg gebruikte voor nieuwe uiteraard katholieke kerken. In een documentaire zei ze eens tegen een terminale kankerpatient: 'Je lijdt zoals Christus lijdt. Daarom kust Jezus je nu'. Theresa hoorde niet wat de patiënt antwoordde, namelijk of Jezus daarmee op wilde houden.

Elsevier is zo inventief geweest om Hans van Mierlo nog eens te interviewen over de kwestie-Bouterse. De minister blijkt nog steeds kwaad en gekwetst te zijn over de VVD-aanval op zijn beleid (en over zijns inziens foute publicaties in NRC Handelsblad). Hij zegt dat er 'overheersende twijfel' bestond over de bereidheid van Brazilië om Bouterse te arresteren.

'Overheersende twijfel! Dat je als minister van Buitenlandse Zaken niet alles kunt zeggen over hoe het in werkelijkheid zit, daar is kennelijk ook al geen aandacht meer voor.'

Brazilië verdomde het dus. Advocaat Gerard Spong - die Bouterse overigens niet als cliënt wil - denkt daar anders over in De Groene. 'Het is gewoon onzin wat de minister aan de Kamer heeft verteld. Hij zegt dat hij dat verzoek niet deed, omdat het maar afwachten was wat Brazilië ermee zou doen. Maar dat is nooit anders bij dergelijke verzoeken. (...) Van Mierlo is gewoon een angsthaas.'