Indonesië hekelt bemoeienis Mandela met Timor

JAKARTA, 11 SEPT. Eigenlijk heeft Nelson Mandela het niet helemaal begrepen, zo laat Ali Alatas doorschemeren. Tijdens een lunch met buitenlandse correspondenten gisteren in de Mercantile Sportsman Club in Jakarta liet de Indonesische minister van Buitenlandse Zaken glashelder weten dat Indonesië niet gediend is van de inmenging van de Zuid-Afrikaanse president in het Oost-Timor dossier.

President Mandela is sinds zijn staatsbezoek aan Jakarta, afgelopen juli, bezig met een diplomatiek offensief dat erop gericht is de al jaren slepende kwestie Oost-Timor tot een oplossing te brengen. Indonesië annexeerde deze voormalige Portugese kolonie in 1976, maar de Verenigde Naties hebben deze stap nooit erkend. Sinds 1983 onderhandelen Indonesië en Portugal, dat nog steeds geldt als de vertegenwoordiger van Oost-Timor, onder auspiciën van de VN over een oplossing, die echter nog geen stap dichterbij gekomen is.

Mandela veroorzaakte veel commotie toen een maand geleden bekend werd dat hij in een brief aan president Soeharto gevraagd had om vrijlating van de Oost-Timorese verzetsleider Xanana Gusm, die sinds 1994 gevangen zit in de Cipinang gevangenis in Jakarta en met wie hij tijdens zijn staatsbezoek in juli nog dineerde. Eergisteren maakte Mandela ook nog bekend dat hij in juli bij zijn Indonesische ambtgenoot heeft aangedrongen op het verlenen van een autonome status aan Oost-Timor.

Alatas wees gisteren al deze Zuid-Afrikaanse bemoeienis ondubbelzinnig van de hand. Soeharto heeft Mandela inmiddels per brief laten weten dat van vrijlating van Gusm zonder meer geen sprake kan zijn. En de Indonesische regering piekert er evenmin over om Oost-Timor autonomie te geven. “Dit is een kwestie met een heel lange en moeilijke geschiedenis,” zei Alatas gisteren, en verwijzend naar Mandela zei hij: “Iemand die zonder veel voorkennis nu ineens allerlei voorstellen doet, heeft helemaal geen idee in welk mijnenveld hij zich begeeft.”

De Indonesische afwijzing van het verzoek om Gusm in vrijheid te stellen draagt wel iets van een paradox in zich. Alatas maakte gisteren, zoals eerder, duidelijk dat Indonesië deze vrijheidsstrijder niet als een politieke gevangene beschouwt - die zijn er officieel helemaal niet in Indonesië - maar als een ordinaire misdadiger die twintig jaar gevangenisstraf uitzit voor het doden van burgers, het platbranden van dorpen en veediefstal. “Het zou onrechtvaardig zijn ten opzichte van zijn slachtoffers om Gusm zo maar te laten gaan,” aldus Alatas.

Maar de minister zei gisteren ook dat vrijlating van de verzetstrijder wel mogelijk is als onderdeel van een definitieve regeling van de kwestie Oost-Timor. “Daarbij zou Portugal nu eens eindelijk de integratie van Oost-Timor moeten accepteren en bovendien zou aan nog een aantal andere Indonesische voorwaarden moeten worden voldaan.”

Alatas stond ook uitvoerig stil bij de Indonesische weigering Oost-Timor autonomie te verlenen. Het voorstel van Mandela is in feite een compromis ten opzichte van het standpunt van Portugal, dat al jaren vasthoudt aan de eis van onafhankelijkheid van Oost-Timor. Maar zelfs van autonomie kan volgens Alatas geen sprake zijn. Op dit moment kent Indonesië behalve de stadsprovincie Jakarta twee andere gebieden met autonomie: Atjeh en Yogyakarta. Maar, zo zei Alatas, de regering wil daar eigenlijk een eind aan maken. “Als wij autonomie zouden geven aan-Oost Timor, kan men ons beschuldigen van inconsistentie en dat zou ons kwetsbaar maken. Er zijn meer provincies die autonomie willen”.

President Soeharto zal nog dit najaar een tegenbezoek brengen aan Pretoria. Alatas: “Iedereen neemt aan dat de president voornamelijk met Mandela zal praten over Oost-Timor. Daar zal echter geen sprake van zijn”.

Alatas veroordeelde in zijn algemeenheid de inmenging van Westerse landen die kritiek leven op mensenrechtensituatie in Indonesië. “Wat we nodig hebben, is wat minder arrogantie en wat meer bescheidenheid van de kant van het Westen. Men zou moeten toegeven dat we allemaal van elkaar kunnen leren. Internationale betrekkingen betekenen niet een vorm van eenrichtingsverkeer waarbij de Westerse geïndustrialiseerde landen ontwikkelingslanden beoordelen en hun vertellen wat ze fout doen. Inzake mensenrechten gaat het altijd om de fouten van ontwikkelingslanden en nooit om die van de geïndustrialiseerde landen”.

Juist vorige maand maakte Indonesië bekend dat het afziet van de aanschaf van Amerikaanse F-16's uit onvrede over kritiek van het Amerikaanse Congres op het Indonesische mensenrechtenbeleid. Indonesië betrekt de gevechtsvliegtuigen en helikopters nu van Rusland.