De 'kalief van Cordoba' trekt ten strijde tegen 'verraders'

De Spaanse communistenleider Julio Anguita wil de linkse coalitie zuiveren en neemt daarbij het risico van het ontploffen van de coalitie en electoraal verlies op de koop toe.

MADRID, 11 SEPT. Iedereen die het er niet mee eens is kan ophoepelen. Julio Anguita, secretaris-generaal van de Spaanse communistische partij PCE en leider van de federatie van linkse partijen Izquierda Unida, liet er deze week geen misverstand over bestaan. “Het moment is aangebroken om de zaken op te helderen en iedereen op zijn plaats te zetten - in alle rust en zonder het hoofd te verliezen”, aldus de linkse leider.

Voor de goede verstaander van het traditioneel-communistische idioom is dat een duidelijke boodschap. Voor alle 'verraders', 'nietsnutten' en (nog erger) 'socialisten-vriendjes' is geen plaats meer binnen de federatie Izquierda Unida (IU), de Spaanse variant van Groen Links die goed is voor zo'n tien procent van de stemmen op landelijk niveau.

Gisteren was de eerste aan de beurt. Het bestuur van IU besloot tot uitstoting van Nueva Izquierda (Nieuw Links), dat onder het voorzitterschap staat van de populaire advocate Cristina Almeida. Rosa Aguilar, Kamerlid en trouw vazal van Anguita, mocht met ijzige stem het vonnis voorlezen. Nueva Izquierda was schuldig bevonden aan “systematische oppositie” en “ontrouw” in de vorm van het onderhouden van “relaties met andere politieke krachten”, waarmee de socialistische partij van Spanje wordt bedoeld.

In een atmosfeer die sterke herinneringen oproept aan de klassieke showprocessen waarmee de communistische partijen in Oost-Europa interne ruzies beslechtten, dreigt Izquierda Unida (IU) uiteen te vallen. Julio Anguita verwijt reeds maanden een reeks partijen die deel uitmaken van IU dat zij niet voldoen aan de strategie die hij als leider van het “enige echte links” in Spanje heeft uitgestippeld. De vijand bevindt zich behalve in Nueva Izquierda, in de Catalaanse Iniciativa per Catalunya (IC), in het Galicische linkse blok Esquerda Unida-Esquerda Galega (EU-EG), in de Groene Partij van Andalusië en zo nog wat federatiegenoten.

De zwarte schapen hebben inmiddels eendrachtig verklaard dat niet zij, maar Anguita op moet stappen. “Anguita is de splijtzwam van IU. Soms lost het vertrek van een persoon het probleem niet op, maar in dit geval is het een obstakel voor de integratie binnen IU”, aldus Cristina Almeida. “Anguita begrijpt niets van de democratische pluraliteit binnen IU”, aldus Anxo Guerreiro van het Galicische linkse blok. “Hij moet tot staan worden gebracht”, meent zijn Catalaanse collega Rafael Ribó.

Julio Anguita (Málaga, 1941) is een communist voor wie de val van de Berlijnse Muur nog altijd geldt als een historische vergissing. Anguita, deze zomer nog op kameraadschappelijk bezoek bij de Russische communistenleider Gennadi Zjoeganov, is allergisch voor de Europese Unie, allergisch voor de NAVO en allergisch voor de vrije markt. In zijn perceptie is de werkloosheid slechts op te lossen door meer overheidsbanen en het stopzetten van de privatisering. Als enige doorbrak hij de algehele politieke consensus door het Spaanse koningschap ter discussie te stellen. Naast “de profeet” en “de ziener” - de communistische leider verliest zich graag in dialectische visioenen over de toekomst - wordt hij wel “de kalief van Cordoba” genoemd, wegens zijn oosterse puntbaard en het burgemeesterschap dat hij lange tijd bekleedde.

Al eerder bewees de kalief dat hij het kromzwaard weet te hanteren. Sinds 1988 is hij onbetwist leider van de communistische partij, nadat hij zijn rivaal, de befaamde Santiago Carrillo, definitief op de mestvaalt der geschiedenis had gedeponeerd. De laatste jaren was het vooral de voormalige socialistische leider en premier Felipe González tegen wie Anguita zijn pijlen richtte. Anguita eiste aanhoudend het aftreden van zijn socialistische collega, een verrader van de linkse zaak, die Spanje had uitgeleverd aan Europa, de VS, het grootkapitaal en corruptie in het algemeen. De communistenleider wond zich daarbij dermate op dat hij vier jaar geleden bijna bezweek aan een hartaanval.

Toen González tot ieders verbazing afgelopen juni inderdaad aftrad als secretaris-generaal van de socialistische partij was het tijd voor een schoonmaak in eigen kring. Al eerder sprak Anguita de banvloek uit over de communistische vakbond CCOO, die naar zijn mening handjeklap had gespeeld door eerder dit jaar met regering en werkgevers een sociaal akkoord te sluiten over de nieuwe arbeidsvoorwaarden. Daarbij kwam het tot een laaiende ruzie met vakbondsleider Antonio Gutiérrez, die - niet geheel toevallig - wel gezien wordt als een mogelijke opvolger van Anguita.

En nu is het dus de beurt aan de federatiegenoten binnen IU. Steen des aanstoots vormt in dit geval het zoeken van aansluiting bij de socialisten om gemeenschappelijk een front te vormen tegen de conservatieve regering van premier José María Aznar. Dat staat haaks op isolatie-strategie die Anguita juist had uitgestippeld om de socialistische partij verder de nek om te draaien. Dat González graag de draak mocht steken met Anguita heeft diepe wonden achtergelaten: zo schroomde IU de afgelopen maanden niet om tot twee maal toe met de rechtse regering mee te stemmen over de omstreden wet op de digitale televisie en de uitzendrechten van voetbalwedstrijden om zo de socialistische PSOE dwars te zitten.

De interne schoonmaak van Anguita kent op korte termijn reeds electorale gevolgen. Bij de regioverkiezingen in Galicië in oktober heeft het linkse blok EU-EG van Anxo Guerreiro een pact gesloten met de lokale socialisten. Op die manier willen ze een einde maken aan het regio-presidentschap van Manuel Fraga, ex-minister onder Franco en oprichter van de conservatieve regeringspartij PP. Fraga (75) regeert Galicië reeds sinds 1989 met een absolute meerderheid.

Anguita reageerde woedend op de linkse coalitie en dreigt nu met een eigen lijst tijdens de Galicische verkiezingen te komen. Alleen al dit dreigement heeft voor verwarring gezorgd en vermindert de kans op een linkse overwinning. De conservatieve PP wrijft zich onderwijl in de handen over het tumult in linkse kring.

Hoewel de communisten op landelijk niveau de grootste fractie van IU vormen is de machtsstrijd nog niet beslist. Nu het er meer en meer op begint te lijken dat IU fungeert als de grotere mantelorganisatie van orthodox-communistisch Spanje, heeft de federatie te maken met een terugval in de kiezers-aanhang. Die vermindering kan dramatische vormen aannemen als alle door Anguita bekritiseerde fracties hun biezen pakken. Ook binnen de eigen communistische partij wordt enige kritiek beluisterd, al lijkt de kalief van Cordoba hier de touwtjes nog stevig in de handen te hebben. In december staat het federatie-congres van IU op de agenda. Wie er dan nog over is, mag meevergaderen over de toekomst van Spanjes linkervleugel.