Wachtlijsten voor witte werksters

Na succesvolle experimenten in Amsterdam, Rotterdam, Deventer, Winschoten en Oldambt komt de witte werkster naar de rest van Nederland. Met de complimenten en subsidie van minister Melkert.

DEN HAAG, 10 SEPT. De 52-jarige Nathalie is voor vijftien gulden per uur huishoudelijke hulp - “werkster is zo'n rotwoord” - bij particulieren. Ze werkt elf uur per week, zwart. Drie 'werkhuizen' heeft ze, twee van vier uur en één van drie. “Da's zat.”

Niemand van de klanten voor wie ze werkt, wil Nathalie kwijt, hoewel ze in overtreding zijn door iemand zwart voor zich te laten werken. Maar om als particulier legaal een werkster te hebben, eentje die wit werkt, is aanzienlijk duurder. Om haar netto ongeveer evenveel te laten verdienen, is haar werkgever het dubbele kwijt als gevolg van belastingen en sociale premies.

Volgens een grove schatting uit de schoonmaakbrache zouden er in Nederland 250.000 zwarte werksters zijn. Om die uit te bannen en werklozen aan een baan te helpen, heeft het kabinet vorige week besloten de witte werkster flink te subsidiëren. Vanaf januari volgend jaar kunnen witte werksters in heel Nederland tegen hetzelfde tarief als dat van de zwarte werksters door particulieren kunnen worden ingeschakeld.

Het uurtarief kan zo concurrerend zijn, omdat het verschil tussen zwart en wit door de overheidssubsidies teniet wordt gedaan. Bijna 19.000 gulden per jaar krijgen werkgevers die de witte werksters voor 32 uur per week in dienst nemen. Dat mogen mensen zijn die langer dan een jaar een bijstands- of WW-uitkering hadden. Daarvoor is de regeling 'budgetneutraal', omdat de uitkering overgaat in de subsidie. Ook herintredende vrouwen mogen witte werkster worden. Dan gaat de subsidie de overheid echter geld kosten, want zij laten geen uitkering achter.

Het mag er op papier doortimmerd uitzien, maar wat betekent het voor mensen die nu een werkster zwart hebben die ze willen houden? Kunnen die 'gewit' worden? “Geen probleem”, zegt directeur H. Cornelisse van De Gast Schoonmaakbedrijven. De Gast zag als eerste het gat in de markt dat minister Melkert (Sociale Zaken) voor het bedrijf had gecreëerd: de witte werkster tegen het zwarte tarief. Cornelisse wordt voor zijn zakelijke intuïtie beloond met lange wachtlijsten van particulieren die een witte werkster in huis willen halen voor 15,45 gulden per uur.

De directeur heeft zijn verkoopkanaal 'Dienstenwinkels' gedoopt en vestigingen geopend in Amsterdam en Rotterdam. In Utrecht is het bijna zover en een aantal middelgrote gemeenten hebben gevraagd of De Gast overweegt ook daar een filiaal te openen. “Die steden zijn in ons geïnteresseerd omdat wij hun werkloosheidspercentage naar beneden kunnen brengen”, verklaart Cornelisse.

Een werkster die zichzelf inclusief klant aanbiedt zal met open armen worden ontvangen. Maar dan moet die nieuwe werkster wel wit mógen werken; iemand die bijvoorbeeld volledig arbeidsongeschikt is mag niet wit werken.

En als het dan mag, dan moet de zwarte werkster het witte werk wel willen. Huishoudelijke hulp Nathalie wil dat niet: “Wie weet in wat voor wespennest ik mijn hoofd steek. Straks geef ik iets fout op en komt mijn man met zijn Melkertbaan in de problemen.” De voordelen van wit werken, verzekerd zijn, vakantiegeld, doorbetaling bij ziekte en vakantie, ze kunnen Nathalie niet op andere gedachten brengen. Ze krijgt voor haar gevoel niet hetzelfde contant in haar hand, ondanks het feit dat de waarde van die voordelen haar loon op meer dan 15 gulden brengt.

Ook in de hoofden van sommige klanten van zwarte werksters is 'wit werken' ingewikkeld door de veelheid aan in te vullen formulieren. Niets daarvan, meent G. Huisman die in Oldambt het witte-werksterproject leidt. “U belt, wij komen langs om afspraken te maken over hoeveel uren u iemand nodig heeft en voor welke werkzaamheden. En dan tekenen we de overeenkomst. En voor incidentele klussen als een grote schoonmaak is één telefoontje genoeg.” Twaalf gulden vijftig kost een witte werkster in Oost-Groningen waar ook nog witte schilders, tuin- en klusjesmannen beschikbaar zijn.

Zowel in Oldambt als bij de Dienstenwinkels van De Gast is adverteren nauwelijks nodig om klanten voor de witte werksters te krijgen. Volgens Cornelisse verandert dat niet als heel Nederland zijn werkterrein wordt. De Gast was al een van de grotere schoonmaakbedrijven en heeft vestigingen door het hele land. “Als mensen daarheen bellen, komen ze uiteindelijk via ons dichtstbijzijnde filiaal aan een witte werkster. En als heel veel mensen vanuit een bepaalde plaats bellen, dan openen we daar gewoon een Dienstenwinkel.”

Via het filiaal in Rotterdam is de 37-jarige P. Olthof vijf weken begonnen als witte werkster. Het was even wennen. Ze was “een paar jaar” werkloos en om daarna in tien uur een “héél groot huis met twee badkamers en drie toiletten” schoon te maken bleek geen geringe opgave. Af en toe laat ze ook een hond uit en hangt ze de was op. Op kinderen passen hoort weer niet bij haar taakomschrijving. “Het bevalt me heel goed en ik heb nog geen enkele klacht gehad.”

Het maximale uurtarief dat voor Olthof en haar collega's mag worden berekend, heeft Melkert vastgesteld op 17,50 gulden. “Om te garanderen dat het om eenvoudig werk gaat”, zegt Melkert. Het maximum ligt een rijksdaalder boven het gangbare zwarte tarief. “Geen bezwaar”, meent een personeelsfunctionaris uit Utrecht die nu nog een werkster zwart 'in dienst' heeft. Ze functioneert slecht, maar hij is via vrienden aan haar gekomen, hetgeen een zakelijk gesprek over zijn ontevredenheid moeilijk maakt. Een witte werkster zou een uitkomst zijn: “Voor die tweevijftig per uur extra heb ik een veel zakelijker contact; dan kan ze klusjes doen waar ik echt een hekel aan heb, strijken bijvoorbeeld.”