Via Internet naar de bar

Op de Documenta in Kassel is een belangrijke plaats ingeruimd voor kunst op Internet. Dit weekeind werd in de Duitse stad een congres gehouden over de wisselwerking tussen kunst en nieuwe media.

De Documenta in Kassel duurt nog t/m 28 september.

KASSEL, 9 SEPT. Het belangrijkste verschil tussen internetkunst en kunst die in musea hangt, is de omgeving waarin de kunstwerken worden waargenomen. Dit stelde de kunsthistoricus Hans Dieter Huber op het congres Konfigurationen. Zwischen Kunst und Medien dat de afgelopen week in Kassel werd gehouden. Thema van het door de universiteit van Kassel georganiseerde congres was de wisselwerking tussen kunst en (nieuwe) media. Vier dagen lang deelden twintig wetenschappers en kunstenaars uit Duitsland, Frankrijk, de Verenigde Staten en Canada hun visie op de invloed van oude en nieuwe media op kunst met een breder publiek, dat onder anderen uit vormgevers, programmeurs, filmmakers, studenten, internet consultants en andere multimediaspecialisten bestond.

Het ochtendprogramma bestond uit lezingen van bekende hoogleraren en andere deskundigen op het gebied van media- en kunsttheorie als Samuel Weber, Siegfried Zielinski, Sigrid Weigel en Slavoj Zizek. 's Middags werd in verschillende parallelsessies over ondermeer fotografie, beeldmanipulatie en elektronische muziek gesproken.

De vorm van de meeste lezingen was traditioneel. Op een enkele uitzondering na lazen de sprekers murmelend lange essays met veel bijzinnen voor, die het op papier misschien goed doen maar voor toehoorders na een kwartier niet meer te volgen zijn. In het postmoderne jargon dat sinds een decennium het discours op Europese en Amerikaanse universiteiten bepaalt, werd urenlang georeerd over filosofische en psychoanalytische theorieën. Met kunst en media had het weinig te maken.

Een van de weinige sprekers die erin slaagden zich in heldere taal uit te drukken was de Canadese kunstenaar Vera Frenkel. Zij behoorde bovendien tot de kleine groep kunstenaars en academici op Konfigurationen die zich actief met nieuwe media bezig houdt (een groot deel van de aanwezigen had zelf geen enkele ervaring met Internet). Frenkel, die op de vorige Documenta (1992) een bar in het museum Fridericianum plaatste, legde uit hoe Internet en cd-rom haar in staat stellen oudere projecten bij elkaar te brengen en ze in haar nieuwe installaties te verwerken. Ze gaf een levendige presentatie van haar world wide web-project Body Missing (www.yorku.ca/BodyMissing). Op deze website komt de bezoeker via de Transit Bar van Documenta 9 in Linz terecht, waar Hitler een museum wilde laten bouwen voor alle door de nationaal-socialisten geroofde kunst. In de Transit Bar zijn de levensverhalen van het barpersoneel en de bezoekers te horen, allen gevlucht of op doorreis. In de bar wordt de discussie over de verzameldrift van de nazi's voortgezet. Daarnaast biedt de site ruimte aan hedendaagse kunstenaars om hun werk tentoon te stellen.

Niet bekend

In tegenstelling tot wat het programma van Konfigurationen beloofde, kwamen nieuwe media als Internet en cd-rom nauwelijks aan bod. Hans Dieter Hubers observaties over netkunst werden genadeloos in twijfel getrokken, omdat er nog geen begrippenapparaat zou zijn ontwikkeld waarmee digitale kunstuitingen geïnterpreteerd kunnen worden. Op zijn vraag naar de veranderende praktijk van de kunstgeschiedenis door de vluchtigheid van het Internet werd niet ingegaan door de andere leden van het discussiepanel. Huber noemde als voorbeeld de Documenta-website die na het einde van de tentoonstelling eenvoudigweg ophoudt te bestaan.

Veel congresgangers die naar Kassel - eeuwenlang een geliefd buitenverblijf van vele Duitse vorsten - waren gekomen met de verwachting iets nieuws te horen over nieuwe media voelden zich bekocht. Konfigurationen leek een beetje op een twintigste-eeuwse variant op de nieuwe kleren van de keizer. Iedereen wist dat het humbug was, maar niemand durfde op te staan om het te zeggen.