Opvolger voor De Klerk; Nieuwe chef Nationalisten Zuid-Afrika

JOHANNESBURG, 9 SEPT. De Zuidafrikaanse Nationale Partij heeft vanmiddag Marthinus van Schalkwyk (37) gekozen tot haar nieuwe leider als opvolger van de afgetreden F.W. de Klerk. Bij de stemming in het kiescollege van de partij kreeg Van Schalkwyk, de uitvoerend directeur van de NP, een ruime meerderheid.

Rondom de nieuwe NP-leider is al meteen een controverse ontstaan door de onthulling dat hij als student in de jaren tachtig voorzitter was van Jeugkrag, een blanke beweging die werd gefinancierd door de militaire inlichtingendienst. Van Schalkwyk heeft de banden met de inlichtingendienst neit ontkend, maar hij zei dat zijn organisatie er destijds juist naar streefde de apartheid op te heffen.

Het is voor het eerst in vijftig jaar dat een nieuwgekozen NP-leider niet de president is van Zuid-Afrika. De NP, de stichter en uitvoerder van de apartheid, deed in 1994 afstand van de macht na de eerste democratische verkiezingen, die een grote overwinning (62 procnt) opleverden voor Nelson Mandela's ANC. De NP kreeg 20 procent van de stemmen.

De Nats namen daarna zitting in de regering van nationale eenheid, maar traden hier vorig jaar juni uit omdat partijleider De Klerk vond dat het ANC een te groot overwicht had in de landspolitiek. Sinds De Klerk zijn aftreden aankondigde, op 26 augustus, zijn er binnen de NP weer sterke stemmen opgegaan om opnieuw tot de regering-Mandela toe te treden. Na het opgeven van haar positie in de regering verminderde de invloed van de NP in de landelijke politiek sterk en slonk haar aanhang in opiniepeilingen.

Staatsrechtdeskundigen menen dat dat de interim-grondwet erin voorziet dat de NP tot de volgende verkiezingen, in 1999, deel mag uitmaken van de regering en dus haar vrijwillig opgegeven kabinetsposten (6) weer zou kunnen opeisen. Dit zou betekenen dat Mandela de ANC-ministers, die de plaatsen van de NP'ers vorig jaar hebben overgenomen, weer moet ontslaan.

Binnen de NP ontstond begin dit jaar ernstige verdeeldheid over de koers van de partij, na de benoeming door De Klerk van een commissie die moest zoeken naar nieuwe wegen en vormen van samenwerking voor de partij. De commissievoorzitter, Roelf Meyer, liep in de ogen van De Klerk te hard van stapel door de opheffing van de partij voor te stellen. De Klerk onthief Meyer, gezien als zijn potentiële opvolger, van zijn taak. Meyer verliet hierop de NP. Eind deze maand zal hij met Bantu Holomisa, een voormalige ANC-voorman die werd geroyeerd, een nieuwe partij oprichten.

De nieuw-gekozen NP-leider Van Schalkwyk heeft zich nog op de vlakte gehouden over de koers die hij wil volgen. “De NP moet in de eerste plaats deel worden van een grotere politieke beweging, gericht tegen het Afrikaans Nationaal Congres. Als partijleider zal ik streven naar intensievere samenwerking met anderen”, aldus Van Schalkwyk. Met welke partijen of groeperingen hij in zee wil gaan, zei hij niet.