Academisch gevormd

In NRC Handelsblad van 4 september voert redacteur Warna Oosterbaan onder het kopje 'Academische gevormd' twee studenten ten tonele die zich beiden eigenhandig en nogal eigenzinnig academisch gevormd hebben door ook buiten de paden van hun studie te gaan kijken. Oosterbaan vindt dat (terecht) mooi, en vraagt zich vervolgens af of dit nu de verdienste van de universiteit is geweest of van de jonge academici zelf en of niet het beste wat je van de universiteit kunt zeggen is 'dat ze deze leerroutes genadiglijk toestonden'? Zijn conclusie is dan: “Het is goed dat de universiteiten de academische vorming ontdekt hebben.

Maar het is wel laat.''

Tja, denk ik dan, het is ook nooit goed of het deugt niet. Want wat is nou academische vorming? Dat is toch dat je in toenemende mate zelf leert om je intellectuele neus achterna te gaan? of, om het met één van de twee studenten te zeggen die op de vraag van Oosterbaan wat zij aan de universiteit geleerd heeft, antwoordt: “Misschien wel dat je je eigen weg moet gaan.” Zoiets kàn de universiteit toch niet voorkauwen? Het is de paradox van de universiteit: ruimte bieden aan iets wat niet goed georganiseerd kàn worden.

De universiteit moet inspirerend en goed georganiseerd onderwijs bieden, dat steunt op wetenschappelijk onderzoek. En verder de vrijheid aan studenten bieden die daar behoefte aan hebben, om hun eigen weg te zoeken. Maar zodra het tevéél vrijheid wordt, klimt Oosterbaan - of een collega van hem - onmiddellijk in de pen om op het hardst te verkondigen dat het een ongeorganiseerde bende is binnen de universiteit, die nog steeds niet in staat is om de toegenomen vraag naar hoger onderwijs op een behoorlijke manier te organiseren.

Zo geformuleerd lijkt het alsof universiteiten op dit punt tussen de Scylla van de academische vrijheid en de Charibdis van een goede organisatie moeten doorvaren, waarbij het knap gemakkelijk is om van beide zijden doeltreffend op de universiteit te schieten. Laten we daarom niet dit beeld gebruiken, maar dat van de paradox - en laten we blij zijn dat universiteiten er nog steeds in slagen bij te dragen aan de academische vorming van jong talent - academische vorming die zij bepaald niet voor het eerst ontdekt hebben.