De marktwaarde van D66 daalt...

Niets trekt succes meer aan dan succes. Het is algemeen bekend en het is in het bijzonder bekend bij D66. “Lid worden van D66 is nadrukkelijk gekoppeld aan het succes van de partij”, zo wees een intern onderzoek al in 1993 uit. In die jaren - de nadagen van het kabinet Lubbers - stonden de Democraten onafgebroken hoog in de peilingen. Bijna de helft van de 15.000 leden bleek ook in die jaren te zijn toegestroomd.

Vier jaar later zijn meer dan 2.000 leden alweer vertrokken. De inkomsten uit contributie zijn zo teruggelopen dat penningmeester Robert van Lente in het jongste nummer van het partijblad De Democraat bezuinigingen moest aankondigen. Nu kampen meer partijen met teruglopende ledentallen, maar met 13.000 leden is D66 inmiddels aanmerkelijk kleiner dan de SP (21.000). De VVD, de partij die zich de laatste weken te buiten gaat aan 'D66-pesten', zoals minister Wijers klaagde, heeft inmiddels 53.000 leden.

Tot een partij toetreden doet een Democraat niet alleen uit sympathie. Twee van de drie D66-leden streven naar een zetel in Tweede Kamer, Provinciale Staten of Gemeenteraad, aldus het onderzoek van 1993. Toen in oktober van dat jaar de kandidatenlijst voor de parlementsverkiezingen van mei '94 werd opgesteld, meldden zich meer dan 150 gegadigden. Onder hen op jonge leeftijd reeds hooggestegen ambtenaren als Thom de Graaf en Jan Hoekema. Ook doken bekende en bijna bekende Nederlanders op, zoals televisiepresentatrice Marijn de Koning en journaliste Guikje Roethof. De laatste werd door haar werkgever HP/De Tijd op staande voet ontslagen na deze blijk van partijdigheid, maar dat had ze er wel voor over. Een nieuwe baan lag immers in het verschiet. D66 stond in de peilingen op 34 zetels terwijl er op dat moment slechts twaalf werden bezet. Al deze nieuwkomers zijn nu Kamerlid.

Vier jaar later ziet het kandidatenboek er dunner uit. Het boekwerkje, waarin kandidaten bij D66 zichzelf traditiegetrouw aan de leden presenteren, bevat niet meer dan 82 namen. Veel raadsleden uit middelgrote gemeenten, wat projectleiders bij semi-overheidsinstellingen, een enkele organisatieadviseur - geen tv-persoonlijkheden deze keer. De meest opvallendse namen zijn Willem Bos, ontwerper van de 'Bos-variant' van de Hoge Snelheids Lijn en Michel van Hulten, voorzitter van de programmacommissie. Deze 67-jarige ex-staatssecretaris prijst zichzelf onder andere aan met zijn kennis van het Pools, “wat handig kan zijn als in de komende jaren de toetreding van Polen tot de Europese Unie plaats vindt”.

Politiek is vaak een kwestie van interpretatie. D66 staat op verlies in de peilingen, de affaires rondom Securitel en Bouterse hebben het aanzien van de ministers geen goed gedaan, een lijsttrekker moest worden gezocht, maar de kopstukken houden vol dat de partij een mooie toekomst heeft. De reacties op de kandidatenmarkt wijzen anders uit: de koers van D66 daalt.