Persoonlijk afscheid van prinses Diana

De dood van prinses Diana bracht ook in Nederland een schok teweeg. Vele Nederlanders en hier verblijvende Britten nemen, ieder op hun eigen manier, afscheid van de 'Queen of hearts'.

DEN HAAG, 6 SEPT. Het is doodstil. Op de grond liggen honderden bloemen. De kroonluchter aan het plafond geeft slechts een flauw geel schijnsel. In gedachten verzonken zitten drie mensen over een tafel gebogen.

Ze schrijven korte boodschappen als “I will miss you” of “ik ben je dankbaar”. Tranen kunnen ze nauwelijks onderdrukken. Aan de muur hangt een klein portret van een lachende Lady Diana.

Bij de Britse ambassade aan het Haagse Lange Voorhout is de afgelopen week een stoet van een kleine vierduizend mensen langsgetrokken om het condoleanceregister te tekenen. Aan het einde van de week moest men nog steeds drie uur in de rij staan. Zeer tot verbazing van het ambassadepersoneel dat vooral Britten had verwacht, waren de bezoekers hoofdzakelijk Nederlanders. De ambassade is ook verrast door het aantal steunbetuigingen. Van normaal werken kwam deze week weinig terecht. Vandaag is de ambassade gesloten. De woordvoerder van de ambassade Edmond Messchaert: “Iedereen wil de begrafenis op zijn eigen manier thuis beleven. We houden volgende week nog wel een herdenkingsdienst.”

In Nederland wonen ongeveer 45.000 Britten die deze week de dood van Diana ieder op hun eigen manier beleven. Sommigen komen bijeen in een café, anderen zijn naar Londen vertrokken. British Airways zette extra vluchten in. Maar er zijn ook mensen die gewoon doorgaan met hun dagelijks leven.

Jimmy Calderwood, trainer van de eredivisieclub NEC, was geschokt toen hij hoorde van het overlijden van Diana. Hij heeft direct zijn ouders in Schotland opgebeld, die volgens hem hadden gehuild. “Als ik in Schotland was, zou ik net als mijn familie de uitvaart van a tot z willen zien. Maar hier kan dat niet, ik heb mijn bezigheden. Zo moet ik vanavond naar Nederland-België”, aldus Calderwood, die al achttien jaar in Nederland woont.

De Britse pub Abbot Arms aan de Pelikaanstraat in Leiden besloot aan het begin van de week iets te organiseren voor de honderden Britten in de stad. Op een beeldscherm achterin in de pub kunnen ze vandaag de uitvaart volgen. Er wordt gratis cake, koffie en sherry geserveerd. Aan het plafond hangen visnetten.

Barjuffrouw Jill Taylor uit Manchester, sinds een paar weken in Nederland, heeft de dood van Diana als een shock beleefd. Ze volgt de begrafenis in de pub. “Diana was de enige was de royal family die goede dingen deed. We komen hier bij elkaar uit respect voor haar. Dat kunnen jullie Nederlanders nauwelijks begrijpen, denk ik.”

Andy Smith die een paar jaar geleden van het Engelse Grimsby naar Den Haag verhuisde, kan “de hysterie” rond de dood van Diana niet begrijpen. Tot zondag had hij voor zijn raam een dienblad staan met de huwelijksfoto van Charles en Diana. “Als toonbeeld van kitsch.” Er stond een rekje voor. “Dat was om aan te geven dat ze leefden als mensen in een Zoo.” Hij heeft de foto nu weggehaald. “De dood van Diana heeft me geschokt, omdat ze zo jong was.

Maar de mensen in Engeland huilen om iemand die nooit echt heeft bestaan. Ze staat echt niet dichter bij God dan jij of ik'', zegt Smith.

Op de stoep voor de Britse ambassade denkt men daar heel anders over. De hele week al is het gebouw aan het Lange Voorhout een soort bedevaartsoord. Op ongeveer anderhalf uur wachttijd staat donderdag een man uit Holten in de rij.

Hij heeft voor zijn werk afspraken gemaakt in Den Haag om 's middags het register te kunnen tekenen. “De dood van Diana is een verlies in optima forma.Ze was heel intelligent, maar ook heel eenvoudig. Ze zette zich in voor dingen in de wereld zoals het opruimen van de landmijnen. Ze had nog zoveel af te maken”, zegt hij.

De belangstellenden komen van heinde en verre. Yvonne Smits uit Delft staat in de rij voor “een heel apart mens”. “Ik heb Diana altijd met belangstelling gevolgd, ook omdat ze het zo moeilijk heeft gehad in haar persoonlijke leven. Zaterdag heb ik mijn hele dag ingedeeld op de begrafenis.”

De ambassade is vandaag gesloten, evenals de Anglican Chaplaincy The Hague. “Deze week is er een kleine groep mensen geweest die hier een kaarsje brandden en zondag is er voor Diana gebeden. We houden woensdag om zes uur in de Kloosterkerk in Den Haag een speciale herdenkingsdienst voor Diana”, zegt een mevrouw die voor de kerk werkt.De jaarlijkse herdenkingsdienst in Oosterbeek van in de oorlog omgekomen Engelse militairen staat vandaag onvermijdelijk in het teken van de dood van Diana. Er heerst een gelaten stemming op Sportpark De Bilderberg in Oosterbeek, waar 270 Engelse soldaten hun kampement hebben opgeslagen. Vandaag lopen ze mee in de Airborne-tocht, het grootste eendaagse wandelevenement ter wereld. “We beseffen allemaal dat we deze zesde september eigenlijk bij onze families in Engeland hadden moeten zijn, nu prinses Diana daar wordt begraven”, zegt Tonny Trown, begeleider van kadetten van het Royal Hampshire Regiment. “Maar geloof me, de prinses zou niet hebben gewild dat we de Airborne-mars zouden missen. Sommige van ons hebben, uit haar eigen mond, vernomen hoeveel waarde Diana altijd aan deze herdenkingstocht hechtte.”

De Airborne-tocht wordt gehouden ter nagedachtenis van de duizenden slachtoffers van de Slag om Arnhem in 1944. Onder hen waren veel Engelsen, behorend tot de infanteristen van het Royal Hampshire Regiment, waarvan prinses Diana colonel in chief was tot ze vorig jaar haar koninklijke titel verloor. “Er is een hechte band tussen ons regiment en Diana”, legt Trown uit. “Zaterdag wordt daarom een heel droevige dag, een heel eenzame dag ook.

'' Hij zegt dat een aantal van zijn kadetten - ze variëren in leeftijd van zestien tot negentien jaar - hun emoties deze dagen niet de baas kunnen. Zelf heeft hij ook een traan gelaten, bekent de vijftiger.

De Britse militairen op de Bilderberg waren vanochtend in het sportpark bijeen in een kerkdienst, geleid door een priester van de anglicaanse kerk. Na de dienst bracht een bus ze naar de John Frostbrug, waar ze de gevallen strijders bij de Slag om Arnhem herdenken. Vervolgens legde een van de wandelende kadetten een krans bij het monument aan de Rijndijk in Driel, ter nagedachtenis van gesneuvelde leden van het Royal Hampshire Regiment. Tijdens de mars namen de Engelsen - ze droegen allen een zwarte rouwband om hun arm - vanochtend om 11 uur een minuut stilte in acht ter nagedachtenis van Diana.

Candice Collins (19), een van de kadetten, zegt in Oosterbeek “zeer onder de indruk te zijn van Diana”. “Ze hielp zo veel mensen”, vertelt ze, nippend aan een blikje pils. “Ik zag nog nooit iemand anders van ons koninklijk huis die iemand aanraakte of die zich, zoals Diana, in de menigte begaf. Ik heb gehuild toen ze niet langer colonel in chief mocht zijn van ons regiment. En wie zal haar moeten opvolgen als weldoener voor de armen en hulpbehoevenden?

Mijn moeder kwam me op mijn kamer vertellen dat ze dood was. Ik dacht dat ze een misplaatst grapje maakte. Daarna raakte ik in een shock.''

Morgen gaan de bijna driehonderd Britse militairen terug naar Engeland.

Collins heeft zich voorgenomen “zo snel mogelijk” naar Kensington Palace te gaan “om de prachtige prinses te herdenken”. “Ik hoop dat ik daar in mijn eentje kan staan, dat het helemaal stil is.”