Het essentiële verschil tussen royalty en sterren; We zullen nooit van jullie houden zoals we van haar hielden

Sterren hebben een Faustiaans pact met de media gesloten. Faam en rijkdom zullen hun deel zijn, maar dan mag het publiek ook alles van ze weten.

Koningshuizen bestaan juist bij de gratie van mystieke stilte. Prinses Diana heeft het Huis Windsor in verwarring gebracht: zijn ze sterren of hoogheden?

Paparazzi worden betaald om sensationeel nieuws te fotograferen.Het auto-ongeluk van Diana, prinses van Wales, was ongetwijfeld nieuws, en sensationeel was het zeker. Het fotograferen van haar verminkte lichaam was een uiting van slechte smaak. Maar sinds wanneer is nieuws een kwestie van smaak? Wat te denken van de foto's van stervende Cambodjanen of gefolterde Tutsi's? Ja kijk, zult u misschien zeggen, dat is iets anders: alleen als wij het rauwe oorlogsgeweld met eigen ogen zien, kunnen de gruwelijke gevolgen van de oorlog tot ons doordringen. Maar als het zo zit, dan geldt dat toch zeker ook voor de gruwelijke gevolgen van een dronken autorit?

Dat persfotografen bij een privé-etentje in hotel Ritz aanwezig zijn, vind ik in zekere zin verontrustender dan dat zij het ongeluk willen fotograferen.

Niet omdat het zou getuigen van slechte smaak, maar omdat het onderwerp zo onbeduidend is. Het is grotesk hoeveel geld, energie en vakmanschap worden gestoken in het achtervolgen van sterren - want de cultus van de bekendheid is grotesk.

Diana was - deels door eigen toedoen - wereldwijd de godin geworden van deze cultus. Al wat zij deed werd door miljoenen gevolgd: haar schermutselingen met het Britse koningshuis, haar liefdadig werk, haar vaak onhandige uitspraken over de politiek of over het leven, haar neurosen, en bovenal haar rommelige affaires.

Het lijkt misschien een geval van typisch Britse hypocrisie dat Diana nu min of meer heilig wordt verklaard, terwijl de mensen nooit genoeg van haar misstappen konden lezen toen ze nog leefde. Maar wie van hypocrisie spreekt, ziet een belangrijk aspect van de sterrencultus over het hoofd. Elvis Presley was verslaafd aan drugs, maar hij wordt geadoreerd. Marilyn Monroe was een depressieve vrouw die telkens de verkeerde minnaars koos, maar ook zij wordt nog altijd vereerd.

Hoe meer gebreken sterren bij hun leven vertonen, des te liever zijn zij ons na hun dood. Ze leiden een openbaar leven en voeden daardoor onze glamourfantasieën, maar tegelijkertijd vertonen zij - dikwijls in extreme mate - dezelfde zwakheden als wij, waardoor wij daar gemakkelijker mee kunnen leven. Wij allen zijn consumenten van de sterrenenindustrie. Wie de paparazzi voor haar excessen verantwoordelijk stelt, is als iemand die, na een leven van bordeelbezoek, de pooier lyncht. Paparazzi mogen dan, evenmin als pooiers, geen verheffende figuren zijn, onze lusten mogen wij hun niet aanrekenen.

Zoals er nooit gebrek is aan vrouwen die in een bordeel willen werken, zo staan mensen in de rij om beroemd te worden.

Verschil is er wel tussen een mediaster en een prostituee: de prostituee verkoopt alleen haar lichaam, terwijl een ster zijn of haar leven moet verkopen. Sterren moeten hun bekommernissen met ons 'delen', hun liefdesleven en alles wat zij denken en vooral voelen. Dat is de afspraak, dat is het duivelspact: zij krijgen de faam en het fortuin, maar het publiek heeft het recht alles te weten. De sterren kunnen iedere avond in hotel Ritz gaan eten, maar alleen met de paparazzi erbij.

Een paar dagen nadat Diana in Parijs was verongelukt, zei een man voor de BBC-radio dat de dood van de prinses hem meer had geschokt dan de dood van zijn vrouw. Ziedaar een van de treurigste gevolgen van de sterrencultus.

De voortdurende aandacht van de media schept de illusie dat wij 'onze' sterren beter kennen dan onze naaste familie en vrienden. Aan de ene kant blazen de massamedia beroemdheden op tot supersterren, aan de andere kant worden ze naar beneden gehaald, door van hun intieme ogenblikken een schouwspel te maken. Zo werd Diana, een aristocratische superster, in de ogen van de gewone mensen tot 'een van ons', tot 'de volksprinses'.

De moderne sterrencultus is iets anders dan de eerbied die vanouds aan koninklijke families wordt betoond. Monarchieën ontlenen hun mystieke aura aan de geheimzinnigheid die hen omgeeft. De traditioneelste en zeker geheimzinnigste monarchie is op dit moment nog de Japanse. Het leven van haar hoogste leden wordt door een dichte haag van hovelingen aan het oog onttrokken.De Nederlandse monarchie verschilt trouwens minder van de Japanse dan men wel denkt. De showbizz-monarchie wordt het dichtst benaderd door die van Monaco.

Het Britse koningshuis zit daar ergens tussenin. Het is nog altijd een zeer ontoegankelijk instituut, maar toen de koningin de BBC enkele jaren geleden camera's toeliet bij momenten uit het koninklijke gezinsleven - picknicks, etentjes, avondjes voor de televisie en dergelijke - was het hek van de dam. Ze probeerden zich voor te doen als gewone mensen, net als wij.

Maar dat waren ze natuurlijk volstrekt niet; ze gedroegen zich alleen als mediasterren. Toen prins Charles op de BBC-tv zei dat hij was vreemdgegaan, gedroeg hij zich als een ster.

Maar Diana was degene die, vanaf het moment dat haar huwelijk scheefliep, een echte ster werd. Zij greep naar de media als een middel om haar isolement in het Huis Windsor te verbreken. Daarmee haalde zij de muur van geheimhouding neer, zonder welke de eerbied voor de monarchie niet kan bestaan. En hoe meer de Windsors zich om die reden van haar afkeerden, des te meer ging het publiek haar zien als 'een van ons'. Door haar maakte de Britse koninklijke familie ineens een achterhaalde indruk, als toneelspelers in ouderwets kostuum, in een stuk uit een grijs verleden.

Niet alle sterren zijn gespeend van talent. Je hebt er knappe acteurs bij, en musici en wat niet al. Maar sommige mensen - nieuwslezers bijvoorbeeld - zijn enkel en alleen beroemd doordat zij op televisie verschijnen. Anderen, zoals de presentatoren van praatprogramma's, worden beroemd door met andere beroemdheden te praten. Diana bezat geen speciale gaven. Zij was uniek doordat zij haar aanzien, dat zij ontleende aan het aura van het koningschap, gebruikte om een eigentijdse superster te worden. Zij kwam in opstand tegen de koninklijke familie, maar stond wel op het behoud van haar koninklijke titels.

Zij was insider en outsider tegelijk.

Zo kunnen miljoenen Britten met haar mee-rebelleren tegen het Huis Windsor zonder echte republikeinen te worden. Daarbij spelen ook chauvinistische trekjes mee. Julie Burchill heeft in de Guardian Diana's “frisse, onpretentieuze air van wij Engelsen, die de handen uit de mouwen steken en ons beste beentje voorzetten” afgezet tegen de “spookhuissfeer” van de regerende “disfunctionerende Grieks-Duitsers”.

Er ging iets van een aanklacht uit van de mensenmassa die in Londen tien uur of langer zwijgend in de rij stonden om Diana hulde te betuigen. Het deed me denken aan de Chinezen die in 1976 op het Plein van de Hemelse Vrede eer betoonden aan de overleden Zhou Enlai. Zij waren geen revolutionairen en toch was hun gebaar een stil verwijt aan de Bende van Vier, die op dat moment nog over China heerste. De stemming onder de rouwenden stond voor mij samengevat in een onbeholpen briefje aan een bos bloemen bij Buckingham Palace. Het begon zo: 'You was a rose in a garden of weads' ('jij bente een roos in een tuin vol onkruit'). De boodschap aan de Windsors was duidelijk: zij was een van ons, en wij zullen nooit van jullie houden zoals wij van haar hielden.

Sommige mensen hopen dat de Britse monarchie kan worden gered door Diana's voorbeeld te volgen, door van de koninklijke familie sterren te maken. Het is de vraag of dat mogelijk is. Prins Charles, die nerveuze, middelbare, houterige figuur, is het te laat een superster te worden. Zijn zoon William bezit de vereiste kwaliteiten misschien wél - zijn uiterlijk heeft hij zeker mee. Maar het is wreed om van iemand die daar misschien helemaal niet voor voelt, een ster te maken. Bovendien klopt er iets niet aan een ster die tevens koning is. De moderne sterrenindustrie is onverenigbaar met het beginsel van het erfelijk koningschap. Een koning wordt geboren, beroemd worden kan iedereen. Van sterren zullen we niet zo licht afkomen, van die koningen misschien nog wel.