Het Britse establishment verachtte Diana

Terwijl tienduizenden in de rij stonden om de condoleanceregisters te tekenen, heeft een niet onbeduidende minderheid in Engeland de afgelopen dagen gezwegen. De Engelse schrijver

A.N. Wilson denkt dat de reacties op Diana's dood deze week de tweedeling in de Engelse samenleving illustreren.

Het overstelpend rouwbetoon voor Diana, Prinses van Wales in Londen is van een ongekende omvang. Ik denk dat men veilig kan stellen dat Londen nog niet eerder iets dergelijks heeft meegemaakt. Zelfs bij de begrafenis van Winston Churchill, zelfs na de dood van koningin Victoria of de hertog van Wellington is er niet zo massaal getreurd.

Dat is op zichzelf heel interessant, want het zou de indruk kunnen wekken, vooral bij waarnemers uit het buitenland, dat het Britse volk eendrachtig is in zijn oprecht verdriet om het verlies van een geliefde prinses.

Het tegendeel is waar.

Terwijl tienduizenden mensen in de rij stonden om de condoleanceregisters in St. James's Palace te tekenen of om bloemen te leggen bij het andere koninklijke paleis, heeft een kleinere, niet onbeduidende minderheid in Engeland de afgelopen dagen gezwegen.

Terwijl de Britse kranten huldeblijken afdrukken die overdreven zouden klinken als ze een drieëenheid van John F. Kennedy, Martin Luther King Jr. en Jeanne d'Arc betroffen, zijn er velen - onder wie degenen die die teksten schrijven en redigeren - die binnenskamers heel andere dingen zeggen.

Diana mag af en toe paranoïde hebben geleken, maar ze was volkomen terecht van mening dat 'Ze' - een significant deel van het Britse establishment - haar verachtten.

Had ze niet tegen journalisten uit de school geklapt over de liefde van haar man voor Camilla Parker Bowles, dan had het koningshuwelijk of de schijn van een koningshuwelijk wellicht stand gehouden.

Zo wordt beweerd en geloofd in conservatieve kringen van het establishment.

Had het huwelijk stand gehouden en had ze haar ziel in lijdzaamheid bezeten, dan waren de aloude, onverbrekelijke banden tussen kerk en staat niet ter discussie gesteld. De individuele leden van de koninklijke familie hadden verder kunnen leven op hun landgoederen, jagend op korhoen en roodwild en veilig voor het priemend oog van de pers.

Door Diana, zo stellen haar zwartmakers, is dat allemaal veranderd. Ze heeft een filmster van zichzelf gemaakt en daarmee het soort aandacht op de familie van haar man gevestigd dat die nu juist niet gebruiken kon - het volle meedogenloze licht van de schijnwerpers, dat de pers van oudsher op filmsterren richt.

Dit feit - dat velen in het Britse establishment Diana hebben gehaat - maakt het massale rouwbetoon politiek zo interessant. De afgelopen jaren is de populariteit van de monarchie gekelderd. Nog maar een paar jaar gelden gaven zelfs de meest pessimistische onderzoeken aan dat 70 tot 80 procent van de Britse bevolking wilde dat de monarchie zou blijven bestaan. Een onderzoek door The Guardian van vorige maand stelde de populariteit op iets onder de 50 procent.

Toch waren er nergens behalve in Graceland of op het Sint-Pietersplein in Rome zulke taferelen van onversneden verering als deze week in de straten van Londen. De Di-mania is nog nooit zo saillant, zo overweldigend geweest. Het is alsof je een revolutie gadeslaat. De Oude Garde, die toekijkt hoe de boeketten zich opstapelen bij het Kensington Palace en hoe miljoenen de straten en parken van Londen in trekken om de prinses eer te bewijzen, moet zich ongeveer zo voelen als degenen in de oude politburo's toen ze zagen hoe de menigte de Berlijnse muur sloopte.

In het establishment bestaan nu twee filosofieën. De eerste is dat de Di-mania niets te maken heeft met de monarchie als instituut. Als het verdriet wegebt, kan de monarchie zelf haar in wezen ondramatische functies weer gaan vervullen. De twee jonge prinsen kunnen buiten het voetlicht van de publiciteit worden opgevoed en opgeleid voor hun publieke functies, in dezelfde traditie als destijds prins Charles en koningin Elizabeth.

Maar anderen menen bij het zien van de menigten Di-aanbidders dat de toekomst volstrekt onvoorspelbaar is. Zij vrezen dat, als het koningshuis niet een zekere glamour, een zekere ontroering kan uitstralen, een meedogende betrokkenheid bij wat er leeft onder het volk, de common touch van Diana, de monarchie ten dode is opgeschreven.

Deze filosofie, die je het progressief monarchisme zou kunnen noemen, komt er op neer dat het Huis van Windsor van Diana zal leren, dat zij in feite de monarchie heeft her-uitgevonden, en dat de constitutionele monarchie ook in een moderne samenleving een toekomst kan hebben, mits de familie de door haar gebaande weg inslaat.

Deze redenering bevat één gruwelijke fout, zelfs wanneer je het er als algemene strategie voor de redding van de monarchie mee eens kunt zijn. Ze gaat voorbij aan het feit dat alleen Di de Di-stijl beheerste.

De ingehouden sfeer wanneer de koningin een ziekenhuis bezoekt staat lichtjaren af van Diana's informele optreden: op het voeteneind gaan zitten, mensen omhelzen, elkaar bij de voornaam noemen, ze achteraf opbellen om te vragen hoe het gaat... De koningin of prins Charles zouden nog eerder kunnen vliegen dan dat ze zich zo zouden kunnen gedragen.

Zelfs als het Huis van Windsor zou proberen zijn imago radicaal te veranderen en bij het publiek in het gevlij te komen door Diana te imiteren, dan nog valt zeer te betwijfelen of één van de familieleden dat emotioneel zou kunnen opbrengen.

Prins Charles is niet de onmens waarvoor hij in de populaire pers vaak wordt uitgemaakt. Hij is een prins Hamlet, bevangen, twijfelend aan zichzelf, vol zelfkritiek.

Diana's dood zou wel eens een verlammende, verpletterende uitwerking op hem kunnen hebben.

Wat de uitwerking op Diana's zoons zal zijn, kan niemand nog zeggen. Gezien de manier waarop hun moeder aan haar eind is gekomen valt moeilijk in te zien hoe zij kunnen opgroeien zonder de pers te haten - en het succes van het fenomeen Di berustte nu juist op haar welbewuste flirt met de boulevardbladen.

Dus niemand weet nog of de monarchie als instituut - het fundament van de Britse constitutie - zal voortbestaan, noch ook of het publiek dat wenst.

De veel gehoorde uitspraak dat Diana 'Een van Ons' was, is dadelijk opgepikt door de als altijd bekwame Tony Blair, die niet naliet te stellen dat ook hij 'Een van Ons' is. Maar wij Britten zijn het niet gewend te worden geregeerd door 'Een van Ons'. Wij vonden het juist prettig als 'Ze' ons regeerden.

Misschien zijn 'Ze' wel op hun retour. In dat geval zullen de historici deze dag, 6 september, niet alleen beschouwen als de dag waarop Diana, maar ook als die waarop 'Ze' ten grave worden gedragen.

Maar 'Ze' zijn taaie rakkers, en ze zullen niet stilletjes het veld ruimen.