VS: meer druk Europa op MiloviEÉc nodig

BRUSSEL, 5 SEPT. De speciale Bosnië-gezant van de Amerikaanse regering, Robert Gelbard, heeft vanochtend Europa opgeroepen meer druk uit te oefenen op de federale republiek Joegoslavië (Servië en Montenegro) om het vredesakkoord van Dayton uit te voeren. Hij hekelde de “toenemende openlijke” steun van de Joegoslavische president Slobodan MiloviEÉc voor de Bosnisch-Servische hardliners in Pale. Daar zetelen de aanhangers van de van oorlogsmisdaden verdachte Radovan KaradEÉc, die zich volgens Gelbard “totaal hypocriet” opstellen bij de uitvoering van Dayton en “alle vooruitgang blokkeren”.

“Wij zouden graag een veel krachtiger houding van de gehele internationale gemeenschap zien jegens de federale republiek Joegoslavië”, zei Gelbard vanochtend desgevraagd tijdens een gesprek met journalisten. “De Amerikaanse regering heeft al ongeveer het maximale gedaan door economische sancties op te leggen en te handhaven. Wij hebben geen diplomatieke relaties met ze. Ze mogen niet met hun prachtige luchtvloot op Amerika vliegen. We handhaven de sancties waardoor ze uitgesloten worden van toetreding tot het Internationale Monetaire Fonds, de Wereldbank en de Verenigde Naties. Ik zou het zeer verwelkomen als de rest van de internationale gemeenschap met ons zou meedoen.”

Volgens Gelbard “gaat het niet zozeer om wat de VS nog kunnen doen maar om wat West-Europa kan doen om ons te helpen”. “Ik heb geen kritiek, maar onder de huidige omstandigheden vinden wij dat West-Europa een zeer krachtige positie moet innemen om druk uit te oefenen op twee van de aan [het vredesakkoord van] Dayton gebonden landen, die zich niet aan de afspraken houden. Noch Kroatië noch de federale republiek Joegoslavië speelt de rol waartoe zij zich als ondertekenaars van Dayton hebben verplicht.”

Gelbard zei dat de VS “zeer ernstig bezorgd zijn” over de “enorme neiging” van MiloseEÉc om Pale te steunen, waar de getrouwen van KaradEÉc in een machtsstrijd verwikkeld zijn met de president van de Bosnisch-Servische republiek, Biljana PlavEÉc. “We weten dat hij een persoonlijke vijandschap heeft met mevrouw PlavEÉc. Dat is wederzijds. Maar dat is hier irrelevant.”

Gelbard bracht deze boodschap vanochtend ook over aan Europees Commissaris Hans van den Broek en de NAVO. De gezant woonde gisteravond in Brussel een vergadering van de internationale Contactgroep bij, die nog eens onderstreepte dat de “belangrijke” gemeenteraadsverkiezingen in Bosnië gewoon doorgaan op 13 en 14 september. Gelbard herhaalde dat er geen twijfel over kan bestaan dat het oorlogstribunaal in Den Haag de enige plaats is, waar KaradEÉc terecht kan staan, ondanks suggesties van de Britse regering en KaradEÉc zelf dat dit ook elders, bijvoorbeeld in Pale, zou kunnen gebeuren. KaradEÉc blijft volgens Gelbard “een belangrijke kwaadaardige figuur” die “een opmerkelijke rol blijft spelen in het bestuur” in de Bosnisch-Servische republiek. Hij “blijft alles doen wat hij maar kan om de uitvoering van Dayton te ondermijnen”. “Dit is een slecht mens, daar kan geen twijfel over bestaan”, aldus Gelbard.

Zijn verschijning voor het tribunaal in Den Haag is een “noodzakelijke” voorwaarde voor de volledige uitvoering van Dayton en “het enige dat wij zullen accepteren”. In antwoord op de vraag hoe KaradEÉc in Den Haag zou kunnen belanden, wilde Gelbard alleen kwijt: “Wij en onze bondgenoten zijn vastbesloten dat de voorwaarden daarvoor ontwikkeld worden.” Volgens de Amerikaanse gezant willen de Bosnisch-Servische leiders in Pale het Dayton-akkoord helemaal niet uitvoeren en slechts “volledige totalitaire controle” over hun republiek uitoefenen. President PlavEÉc daarentegen wil zich wel inzetten voor “pluralisme, openheid in de media, een anti-corruptiecampagne en Dayton”, aldus Gelbard, en daarom werkt de internationale gemeenschap met haar samen. Dat zij zich tijdens de oorlog nog als een advocaat van de etnische zuiveringen ontpopte, hebben de VS uitvoerig met haar besproken. Gelbard: “Ik denk dat ze de dingen die ze toen gedaan heeft, zeer betreurt. Maar ze moet nu wel met grote oprechtheid en duidelijkheid te werk gaan op alle genoemde terreinen, zodat we haar kunnen geloven.”