Universiteit maakt 'cruciale denkfout' met beurzenplan

Helder en toegankelijk vinden universiteiten en hogescholen hun voorstel voor een nieuw stelsel studiefinanciering. De studenten reageren verbijsterd.

UTRECHT, 5 SEPT. Onbeperkt duurde de studiefinanciering nog eind jaren zeventig. Zes jaar beurs werd het in 1982, vijf jaar basisbeurs in 1991 en sinds vorig jaar september krijgen studenten nog vier jaar 'prestatiebeurs'. De universiteiten en hogescholen willen die duur nog verder bekorten. Als het aan hun ligt beslaat de uniforme studiefinanciering slechts twee, hooguit drie jaar, vertelden ze gisteren. Wel delen ze een veel genereuzere gift uit. Eerstejaars krijgen een schenking ter waarde van tienduizend gulden tegenover een prestatiebeurs nu van 5.100 gulden op voorwaarde dat de helft van de studiepunten is behaald.

Uitgangspunt van het voorstel is de toegankelijkheid van het hoger onderwijs te waarborgen. Dat ideaal - samen met zelfstandigheid, ouderonafhankelijkheid en rechtsgelijkheid pijlers van het huidige stelsel - is verkwanseld, vinden hogescholen en universiteiten. Aankomend studenten doen in hun ogen 'ongewenste' studiekeuzen en schrikken terug voor het hoger onderwijs door de aangescherpte prestatie-eisen en het feit dat geen student van de steeds lagere beurs in zijn levensonderhoud kan voorzien. “De maat is vol”, zei de Nijmeegs collegevoorzitter Th. Stoelinga namens de universiteiten. “Met ons voorstel verplaatsen we de leenangst naar het derde jaar. Dan kunnen studenten hun kansen overzien.”

Het voorstel heet in de brochure Studeren is investeren 'helder, eenvoudig, flexibel, doorzichtig en toegankelijk'. Het stelsel is, evenals de huidige studiefinanciering, gestoeld op zelfstandigheid en een zekere ouderonafhankelijkheid maar ontbeert rechtsgelijkheid. Vanaf het derde jaar gaan student en instelling een individueel contract aan, waarin lening, studietempo, studiebegeleiding en eventuele financiële steun uit het bijvoorbeeld bedrijfsleven is vastgelegd. Zo kan een informatiseringsbedrijf een studierichting informatica extra geld toestoppen om het aantal toekomstige ingenieurs veilig te stellen. Voor de studiefinanciering geldt vanaf het derde jaar: 'zoveel hoofden, zoveel zinnen', erkende voorzitter R. Meijerink namens de vereniging van universiteiten VSNU. Maar de doorzichtigheid dan? “De competitie tussen universiteiten en studierichtingen garandeert duidelijkheid. In pr-campagnes zullen universiteiten en studierichtingen op hun extra's hameren.”

De plannen zijn niet bepaald positief ontvangen. De studentenorganisaties LSVb en ISO zijn “verbijsterd”. Nog slechter dan de huidige studiefinanciering”, oordeelt de LSVb. En ISO-voorzitter E. van Buiten fulmineert: “We worden belazerd waar we bij staan.” De toegankelijkheid van het hoger onderwijs zal nog verder dalen, voorspellen de organisaties. Universiteiten en hogescholen hebben “een cruciale denkfout gemaakt”: niets duidt erop dat studenten er na twee jaar studie geen problemen meer mee hebben geld te lenen, aldus de LSVb. De bond vreest dat veel studenten na het tweede studiejaar noodgedwongen zullen afhaken.

De politieke partijen houden zich in hun reacties nog op de vlakte. PvdA, VVD, D66 en CDA hebben bezwaren tegen het huidige stelsel, maar de vraag is of een beter systeem bestaat. Ze zullen zich er in hun verkiezingsprogramma's nader over uitspreken. Duidelijk is al wel dat de voorgestelde inkomensonafhankelijkheid bij PvdA en CDA niet kan rekenen op een warm onthaal. D66-Kamerlid B. Bakker heeft het daar minder moeilijk mee. Vorig jaar al liet hij zich ontvallen dat hij de studiebeurs in het hoger onderwijs te willen beperken tot de eerste twee studiejaren. “En daarna moeten studenten kunnen lenen.”

En minister Ritzen van Onderwijs? Ziet hij toekomst in de plannen van hogescholen en universiteiten. Hij wacht met zijn reactie tot november, weet een woordvoerder. Dan zal een commissie onder voorzitterschap van de Friese commissaris van de koningin L. Hermans hem adviseren over een nieuw stelsel van studiefinanciering. Commissielid Stoelinga die gisteren “met zijn universiteitspet” de plannen van het hoger onderwijs presenteerde, verwacht dat hij aan Hermans geen concessies zal hoeven doen. Zeer waarschijnlijk zal de commissie een aantal mogelijke stelsels presenteren. Zodat een volgend kabinet er een nieuw regeerakkoord op kan bouwen.