Samen een ei uitbroeden; Kunstenaars op Internet

Haar werk is een reactie op de 'suffe plastic hardware' zegt computer-kunstenares Mathilde muPe, de ontwerpster van de 'Stone Age computer', met keien in plaats van toetsen. Ze is een van de kunstenaars die de mogelijkheden van computers en Internet onderzoeken, net zoals JoDi en zoals Franz Feigl, van wie werk te zien is op het Triple X-festival in Amsterdam.

Triple X vindt plaats op het terrein van de Westergasfabriek te Amsterdam van 27 augustus tot 7 september (www.triplex.nl). Franz Feigl: www.desk.org/fff MuPe: www.desk.nl /upe/test/amaze en www.desk.org/mupe JoDi: www.jodi.org en www.documenta.de

Op Triple X, het kunstenfestival in de Amsterdamse Westergasfabriek waar diverse computer- en Internetkunstenaars hun werk laten zien, valt direct bij binnenkomst het doek op met het geprojekteerde gezicht van Franz Feigl. Door de belichting lijkt zijn metersgrote hoofd op een geestverschijning. Als de toeschouwer door de grote ronde hal loopt draait het hoofd van Feigl mee, zijn ogen blijven de bezoeker volgen. Maakt de wandelaar een onverwachte beweging, dan trekt Feigls gezicht in een grijns. “De software, die ik benut, is ontworpen om blikschade bij auto-ongelukken vast te stellen”, legt Feigl uit. “Van botsingen kunnen foto's of videobeelden via de computer gedigitaliseerd worden naar driedimensionale bestanden. De computer kan vervolgens het ongeluk exact reconstrueren, hij rekent bijvoorbeeld aan de hand van een deuk uit hoe hard een auto heeft gereden.”

Met behulp van deze software heeft Feigl tweedimensionale beelden van zijn hoofd omgezet naar een driedimensionaal computerbestand. Het bestand met zijn hoofd reageert door middel van sensoren op beweging in de ruimte. Waarom gebruikt Feigl juist deze software en maakt hij geen film? Hij zegt dat hij bewust met dit computerprogramma werkt: “Want ik geloof dat het geprojecteerde hoofd de geschiedenis uitstraalt van hóe dit soort software ontstaan is. Programmeurs zijn gebonden aan allerlei technische condities. De computerprogramma's die wij gebruiken, manipuleren ons in zekere zin, daar gaat het mij om.”

Samen met de kunstenaarsgroep NETBAND wil Feigl leven en Internet in elkaar laten overvloeien. Zo zullen ze binnenkort een echt, niet digitaal, kippenei plaatsen in een volledig computergestuurde werkelijke ruimte. Daar zal het ei machinaal worden uitgebroed. Via een website, een adres op het internet waar men naartoe kan 'surfen', kan men de broeikas besturen waarin het ei (en als het uitgebroed is het kuiken) zich bevindt. De website-bezoeker zal het hele proces kunnen volgen en beïnvloeden met behulp van camera's, waarvan de beelden rechtstreeks op het Internet te zien zullen zijn. Op die website kan de bezoeker door op knoppen te drukken, de temperatuur in de kas regelen, evenals de voedseldistributie. De Internetgemeenschap is verantwoordelijk voor het ei, en later voor het kuiken en de kip.

Mathilde

Ook Mathilde Mupe, P oftewel muPe, wat microprocessor betekent, onderzoekt de mogelijkheden van computers. Voor de HEU 1993 (Hacking at the End of the Universe), een kampeerterrein waar in 1993 hackers uit verschillende landen bijeenkwamen met hun computers en tentjes, besloot ze een 'Stone Age Computer' te maken. Mathilde: “Ik nam een beeldscherm en toetsenbord mee. Ik verving de toetsen door keien met draden ondergronds in een tuin, het apparaat stond immers buiten.” Het resultaat was een opvallende machine, te bedienen door op stenen te drukken die op de grond lagen. Aanwezigen konden via muPe's tuincomputer het internet op. Mathilde muPe wilde laten zien hoe weinig fragiel de computer is: “Destijds hadden computers nog dat heilige aura: voorzichtig zijn met water, koffie en stof. In de regen heb ik de Stone Age Computer uitgestald en het werkte.”

De Stone Age Computer kreeg veel aandacht van de media en er volgde voor muPe een opdracht van het computerbedrijf Silicon Graphics, die voor een presentatie een grotere variant bestelde van de Stone Age Computer. MuPe bouwde in een kantoor een tuin na en stelde een robuust model tentoon, met de nieuwste Silicon Graphic Desktop erop. Ook daar gooide zij weer liters water overheen om mos en plant levend te houden.

“De grap was dat enkele gebruikers dachten: hé, ze hebben een bloemstuk voor de computer gezet, wat fijn dat er zoveel aandacht aan de monitor besteed wordt”, herinnert muPe zich. “Maar als je dan even op een kei begon te rossen, zag je ze denken: oeps, dat is iets heel anders. De Stone Age Computer is geen hulde aan de computer. Het object wordt hier onderuit gehaald, althans de aura van het apparaat.”

Twee jaar later kreeg muPe een nieuw budget tot haar beschikking. De opdrachtgever had iets voor ogen dat samenhing met het Internet. Mathilde grinnikt: “Overal stond in advertenties: Multimedia zal de gebruiker versteld doen staan van zijn eigen creativiteit. Maar als je zo'n computer hebt aangeschaft en je gaat moeizaam het Internet op, dan merk je hoe weinig die belofte inhoudt.” Dus besloot muPe een apparaat te maken dat zij Multimedia-excess noemde, om de glamour weer terug bij de consument te brengen.

De Multimedia-excess bestaat uit een computermonitor, met een microfoon ervoor. Door de microfoonpaal te bewegen, kun je je bewegen over het Internet, maar ook met de stem is navigatie mogelijk. De cursor op het beeldscherm reageert op noten, met enige stembeheersing kun je je een weg over de elektronische snelweg zingen. Tijdens een expositie in Duitsland zong een bejaarde Düsseldorfse dame, die gezworen had nooit een computer aan te raken, uit volle borst volksliederen en scheerde zo over het Internet. Mathilde vertelt: “Mijn objecten zijn een reactie op die suffe plastic hardware. Ik wil dat men zin heeft om het geheel eens uit te proberen, misschien denken ze daarna: die muis is toch nog zo slecht nog niet. Want laten we wel zijn, de bediening vereist enige conditie.... als je een half uur staat te zingen en swingen!”

Wat staat er eigenlijk op muPe's website?

“Ik ben zelf een vrij kritisch gebruiker en zie ook dat er veel stom en saai is. Ik hou ervan tegen het heilige huisje 'de computer' aan te trappen. Mijn website is een plek waar ik me kan presenteren en kan laten zien dat ik de computer als expressie-medium beheers. Ik hou het, ook hier, makkelijk voor het publiek. Op mijn site staan bijvoorbeeld wat grappen. Iedereen zette, althans zo was het in het begin, zijn foto en hobby's op het wereldwijde web. De egotrip werd een rage op het internet, hoe val je daartussen nog op?

“Mijn antwoord is 'Identity Engineering': een hoekje van mijn website waar ik mijzelf een aantal fictieve identiteiten heb aangemeten, inclusief een bedacht uiterlijk met bijbehorend verhaal. Identity Engineering is eigenlijk een reactie op de overkill aan egomanie.”

Snippers

Ook JoDi, een duo dat wordt gevormd door de kunstenaars Joan Heemskerk en Dirk Paesmans, brengt met zelfgeschreven soft-ware menig Internetgebruiker in verwarring. Als de bezoeker via zijn computer op de JoDi-site terecht komt, wordt hij verrast door prachtige plaatjes, die doen denken aan de binnenkant van een opengeschroefd apparaat. Waar je ook met je muis op klikt, het beeldscherm begint te trillen en flikkeren: letters lichten op, snippers van programmeertalen, waarschuwingsborden, bommen, foutmeldingen en stukken uit e-mailberichten verschijnen en verdwijnen. Uit het binnenste van de machine stijgen angstaanjagende geluiden op: de computer lijkt volkomen ontregeld.

JoDi is nu te zien op de website van Documenta X in Kassel. JoDi's website wordt bizar en zelfs anti-communicatief genoemd, maar toch ligt het meer voor de hand om hun werkwijze te interpreteren als serieus commentaar op de internetcultuur. Steeds meer bedrijven zetten klakkeloos hun reclamefolders op internet zonder enige belangstelling voor de structuur en geschiedenis van het medium. Het werk van de JoDi's schept een eigen (schijnbaar) ontregelde machinale wereld. Wat verf is voor een schilder, zijn grafische web-cliché's (de ikoontjes waarop kan worden geklikt) voor JoDi. De bezoeker raakt in paniek: 'Is mijn computer kapot, ben ik nu alles kwijt? Heb ik een of ander virus te pakken dat mijn programma ontregelt?'