Laat je eigen vulkaan uitbarsten; Kindermiddagen in musea

Kindermiddagen: op woensdag van 14u tot 16u in het Teylersmuseum, Haarlem. Res. 023-5319010; workshop plantenverf maken in Museum Boerhaave, Leiden op 7/9 van 14u tot 16u. Res. 071-5214224; kunstklassen in Museum Boijmans Van Beuningen op woensdagen van 14u tot 15u30, inl. 010- 4419471.

Het begint met onheilspellend gerommel, de aarde trilt en dan gebeurt het: de vulkaanuitbarsting. Gloeiend heet gesmolten steen, lava, stroomt uit de 'vuurspuwende berg', en verwoest alles op zijn weg. Uit het gat boven in de berg, de krater, spuit ook as en door de asregen wordt het donker, ook al is het midden op de dag. Van het eilandje Monserrat in de Caraïbische Zee is bijna iedereen weggevlucht, want de vulkaan op het eiland, die eeuwen niet 'gewerkt' heeft, kan ieder moment uitbarsten. Misschien vliegt het hele eiland dan wel de lucht in. Niemand weet precies wanneer de onheilspellend rommelende vulkaan uit gaat barsten. Zo'n natuurverschijnsel laat zich niet voorspellen.

Je kunt een vulkaan niet zo maar laten uitbarsten op het moment dat het jou uitkomt.

Tenminste, dat zou je denken. Maar eergisteren, tijdens de kindermiddag in het Teylers Museum in Haarlem hebben kinderen een vulkaan gemaakt, die echt kan uitbarsten op het moment dat zij het willen.

Dat gaat zo. Rond een leeg plastic doosje waarin een fotorolletje heeft gezeten, kneed je met klei een berg. Het plastic doosje is de krater, het dekseltje laat je er nog even op. Om het er zo echt mogelijk uit te laten zien, bestrooi je de hellingen met zand en steentjes. Ook kun je uit papier bomen knippen, of een riviertje. De kinderen in het Teylers Museum maakten kleine dinosaurussen. Zo ontstond een prehistorisch vulkaanlandschap.

Is het af, dan volgt de truc. Het geheim zit hem in de inhoud van het plastic doosje. Daar moet zuiveringszout in, het spul waardoor aspirines gaan bruisen. En om de kleur van lava te krijgen, kun je er wat rode kleurstof bij doen. Haal nu het deksel van het doosje, en giet een scheutje gewone azijn in de krater. Stamp er flink bij op de grond, en maak een rommelend geluid. “Dat wordt kicken zometeen”, roept iemand.

Om kwart voor vier hadden in het Teylers Museum zo'n vijfentwintig vulkaanuitbarstinkjes plaats. Onder luid gejoel spoot rood bruis uit de krater, over bomen en beesten heen. Daniël (9) vindt vulkanen heel interessant. Vooral het uitbarsten, omdat dat met veel geweld gepaard gaat. “En dat er laatst een vulkaan na vierhonderd jaar opeens weer aan de slag is gegaan”, roept hij enthousiast, over de vulkaan op het eilandje Monserrat.

Hoe een vulkaan precies werkt, was te zien in de film die voor het kleien werd vertoond. De kinderen van de workshop weten er al veel van. Bijvoorbeeld, dat het vloeibare binnenste van de vulkaan magma heet, maar lava zodra het naar buiten stroomt. Ook weten ze precies wat voor museum het Teylers is: “een heel oud museum met rare machines en met verzamelingen stenen en fossielen”. De stenen zijn lang geleden verzameld, toen er nog haast geen musea bestonden. Je kon zomaar brokstukken van oude ruïnes meenemen zonder dat iemand daar iets van zei. In mooie houten vitrines liggen nu stukjes van de Italiaanse Vesuvius, de beroemdste vulkaan ter wereld. Puimsteen, dat 3

snel is afgekoeld, blijkt haast niets te wegen. Het is de enige steensoort, die in water blijft drijven. Het is ook een handige steen. Vrouwen schuren er het eelt op hun voeten mee af, schilders gebruiken het om er hun linnen doek mee op te ruwen, zodat de verf beter pakt. Ook ligt er een vulkanische bom: juist een heel zware steensoort, die met een knal uit de krater naar buiten schiet, als een bom.

Het recept voor een vulkaanuitbarsting heeft Honorine, die de kindermiddagen begeleidt, gevonden in een boek over natuurkundige experimenten. Omdat het Teylers een museum is voor natuur en kunst is het het komend seizoen tijdens de kindermiddagen steeds een dergelijk experiment. Zoals het maken van je eigen sterrenstelsel, of van een weerhuisje waarmee je het weer kunt voorspellen.

Ook in andere musea worden kindermiddagen georganiseerd, maar daar doe je dan weer heel andere dingen. In het Leidse Museum Boerhaave kun je aanstaande zondag iets leren over natuurlijkse verfstoffen. Het groen op je broek na het voetballen op gras, of het rood op je t-shirt na het slordig eten van bramen: het zijn lastige vlekken, vindt je moeder, die de was doet. Maar eigenlijk zijn het kleurstoffen uit de natuur. Veel knollen, bessen en planten bevatten zulke stoffen. Behalve dat je er je moeder mee boos kunt maken, kun je er ook planten verf van maken.