Koningin houdt toespraak; Elizabeth buigt voor wil van het volk

LONDEN, 5 SEPT. Het Britse koningshuis buigt voor de wil van het volk. Of voor de druk van de sensatiekranten. Koningin Elizabeth richt zich vandaag via de televisie tot het volk.

Met de tv-uitzending komt de koningin tegemoet aan de groeiende kritiek dat de koninklijke familie onvoldoende deelt in de rouw van de natie. “Koningin geeft toe na Sun-campagne”, juicht vandaag het grootste Britse boulevardblad The Sun. “Vroeger plachten ze ons de wet voor te schrijven”, schrijft The Express. “Nu vertellen we hun wat zij moeten doen.” Andere sensatiebladen als The Mirror en de Daily Mail, maar ook kwaliteitskranten als The Independent en The Times verweten het koningshuis dat het de stemming in het land verkeerd had beoordeeld.

De uitzending, bedoeld om openlijk de rouw van de koninklijke familie bij de dood van prinses Diana te betuigen, was niet gepland en staat haaks op het gebruikelijke protocol. De laatste keer dat de koningin zich rechtstreeks via de televisie tot de natie wendde was - de jaarlijkse kersttoespraken buiten beschouwing gelaten - tijdens de Golfoorlog.

Terwijl honderdduizenden Britten naar de koninklijke paleizen van Londen trokken om Diana de laatste eer te bewijzen, verschanste de koninklijke familie zich in Balmoral, haar zomerverblijf in Schotland. Bij Buckingham Palace bleef de vlaggestok zonder vaandel omdat dit nu eenmaal gebruik is als de koningin niet thuis is. Het rigide vasthouden aan afspraken en conventies werd door veel rouwenden gezien als kil en als een gebrek aan respect voor de dode prinses.

In strijd met de conventies legde de perssecretaris van de koningin gisteren voor de televisiecamera's een korte verklaring af. Hij zei dat de koninklijke familie zich “gekwetst voelde” door suggesties dat ze onverschillig tegenover het verdriet van de natie stond. “De prinses was een alom geliefde nationale figuur maar ze was ook een moeder. Haar kinderen missen haar intens. Prins William en prins Harry willen in deze periode zelf bij hun vader en grootouders zijn in de rustige vrijplaats van Balmoral.”

Niet alleen de extra tv-uitzending moet verdere ondermijning van de monarchie voorkomen. Koningin Elizabeth, prins Philip, de koningin-moeder en prinses Margaret keerden vandaag vervroegd terug van Balmoral. Prins Andrew en prins Edward bezochten gisteren samen de kapel waar het stoffelijk overschot van Diana ligt opgebaard en mengden zich daarna onder de rouwenden die zich massaal bij St James's Palace hebben verzameld. Op Buckingham Palace hangt morgen de Union Jack halfstok.

Uitgerust met slaapzakken, thermoskannen en visstoelen installeerden zich gisteren al de eerste belangstellenden langs de drie kilometer lange route die de rouwstoet morgen volgt. Honderden Britten die deze historische gebeurtenis niet willen missen, hebben vannacht in de koninklijke parken gekampeerd. De politie houdt er rekening mee dat de menigte in de loop van morgenochtend aanzwelt tot tussen de één en vijf miljoen.

Ook de toevloed van mensen die willen bijdragen aan het Prinses van Wales Herdenkingsfonds, is niet te stelpen. British Telecom had aanvankelijk 3.600 lijnen open gesteld voor mensen die telefonisch geld wilden overmaken naar het fonds. Dat aantal is inmiddels verdriedubbeld. En nog stuiten veel mensen die het betrokken nummer draaien, op de in gesprek-toon. Volgens een voorzichtige schatting heeft het fonds de afgelopen dagen al meer dan honderd miljoen pond vergaard, ruim 300 miljoen gulden. De inkomsten zullen waarschijnlijk worden verdeeld onder de liefdadigheidsinstellingen die werden gesteund door de prinses.

De zanger Elton John die bevriend was met de prinses, brengt morgen tijdens de rouwdienst een lied ten gehore. Zijn hit 'Candle in the Wind' heeft hij voor de gelegenheid herschreven. Dat lied gold als loflied op Marilyn Monroe. Passages die aanstoot kunnen geven, zoals 'Zelfs toen ze dood was, werd ze nog door de pers achtervolgd', zijn geschrapt.

Graaf Spencer, de broer van prinses Diana, heeft de hoofdredacteuren van zes boulevardbladen gisteren verzocht om weg te blijven bij de rouwdienst, hoewel ze van Buckingham Palace wel een uitnodiging hadden gekregen. Zondag stelde hij de media al mede verantwoordelijk voor de dood van zijn zus.