Jongerentoneel moet zinderen

Op Theaterfestival in Amsterdam, dat gisteren begon, is er aandacht voor het MUZtheater, dat zich voornamelijk op pubers richt. “Het is spannender dan voor een volwassenen optreden,” aldus Allan Zipson, artistiek leider, over spelen voor jongeren.

BUSSUM, 5 SEPT. Aan zijn schoenveters werd hij ondersteboven aan het schoolhek opgehangen, iedereen lachte hem uit. Ondanks alles kon Allan Zipson (52) er destijds, als kind, de humor al wel van inzien. 'Lachen terwijl het verschrikkelijk is' noemt hij nu een uitgangspunt van het theater dat hij maakt.

Sinds 1988 is Zipson artistiek leider bij het Bussumse MUZtheater. Jarenlang was dat het enige Nederlandse gezelschap dat zich exclusief op pubers richtte.

Zipson groeide op in Engeland, waar hij als een van de weinige joodse kinderen een christelijke school bezocht. Op zijn vijftiende ging hij van school af en werd, min of meer bij toeval, acteur. In 1975 emigreerde hij naar Nederland, waar hij sindsdien theater voor kinderen en jongeren maakt. Zijn mede-artistiek leider bij het MUZtheater Theo Fransz (38), die ook acteur is, had het als jongere evenmin naar zijn zin. Het strakke ritme van de middelbare school benauwde hem.

Het MUZtheater werd in 1984 opgericht door Fransz en de huidig zakelijk leider en componist van het gezelschap Jan-Willem van Kruyssen. “Hij kwam net van de MTS, ik had tot dan toe hoorspelen en andere producties gedaan,” zegt Fransz. “We wilden per se niet werkeloos zijn. We wisten dat nog niemand speciaal theater voor jongeren maakte, terwijl er wel behoefte aan was. We hadden allerlei ideeën en probeerden die uit op scholen. Extra voordeel was dat ik zo zelf kon bepalen wat ik wilde spelen. Doordat ik niet blank ben, werd ik vaak getypecast.”

De naam MUZtheater bedachtten ze in de kroeg, pas later bleek, tot hun grote tevredenheid, dat 'muz' in het Turks 'banaan' betekent. Een vaste auteurskern hebben Fransz, Zipson en Van Kruyssen tot hun spijt nooit gehad. Alleen actrice Colla Marsman is, als artistiek medewerker, verbonden aan het gezelschap.

In het parallelprogramma van Het Theaterfestival, t/m 14 september in Amsterdam, wordt uitgebreid aandacht aan het MUZtheater besteed. De nieuwe voorstelling voor jongeren vanaf zestien, Danny en Roberta van John Patrick Shanley, gaat in première. Verder wordt ondermeer M/V, de uiterst geestige komedie van het afgelopen seizoen, eenmalig hernomen, zingt Marjolein Touw liedjes uit de zeventien MUZproducties van de afgelopen dertien jaar en worden er dia's vertoond in de foyer van De Balie van affiches en foto's.

Jongeren vormen een moeilijk, uitdagend publiek, vinden beide artistiek leiders. Voor hun aandacht moet gevochten worden, vooral als je, zoals zij, niet 'te dienstverlenend' wil werken. In het begin gingen de voorstellingen over typische 'schoolpleinonderwerpen', vertelt Fransz. “Muziek en stukjes toneel wisselden elkaar af.

Het was een soort cabaret, over vandalisme of discriminatie, maar wel om te lachen. Later werden muziek en spel een geheel.'' Het MUZtheater werd gaandeweg minder cabaretesk en waagde zich aan klassiekers zoals Othello (1993).

Bernlef schreef een stuk speciaal voor hen, Esther (1994), over de problematiek van naoorlogse generaties joden. Er bestaan plannen om in de nabije toekomst Macbeth en een stuk van Ionesco te gaan spelen.

Er is geen onderwerp dat zich niet leent voor jongerentheater, denken beide artistiek leiders, als de vorm maar aanspreekt. “Zinderen en wringen moet het,” zegt Theo Fransz. “Agressief, ontroerend en om te lachen tegelijk.” Het MUZtheater probeert dingen uit door schoolklassen uit te nodigen bij repetities of door in plaats van in een theater in een klaslokaal op te treden, vlak voor de neus van hun toeschouwers.

Tot 'truukjes' vervallen om de aandacht van jongeren te vangen, weigeren ze. Met hiphop of house aan komen zetten zou gemakzuchtig zijn, bovendien hebben jongeren volgens Fransz feilloos door als je 'er zomaar wat jeugdcultuur op gooit'. Voor je het weet sla je de plank mis.

Met vaart, timing en een imponerend, op het eerste gezicht onlogisch begin van elke voorstelling, hoopt het MUZtheater elke keer weer hun publiek toch te boeien. Soms werkt dat heel goed. Fransz: “Af en toe treedt zelfs het Jan Klaassen en Katrijn-effect op. 'Hij liegt!' roept dan ineens iemand. Op een keer hoorde ik de leider van de stoere jongens tegen een van zijn onderdanen achterin de klas zeggen: Hé joh, je kijkt alsof je het leuk vindt!”

Af en toe lukt het de toneelspelers niet de jongeren voor zich te winnen. Het is voorgekomen dat de voorstelling halverwege afgebroken moest worden. Een groep meisjes was zo kwaad over een roosterverandering, dat ze hardop bléven schelden. “Het is altijd spannender dan voor een volwassen publiek optreden. Dat blijft bij wijze van spreken nog keurig op zijn stoel zitten als er iemand in de zaal dood neervalt. En er is niets mooier dan een toffe bink die na afloop van de voorstelling naar je toekomt met tranen in zijn ogen,” zegt Zipson.

Voor informatie en het programma van de activiteiten van het MUZtheater (5 t/m 7 sept.) tijdens het Theaterfestival, tel. 020-4226464.